-MÁU VÀ HOA-

 

Giới thiệu: Hai tập Ra trận (1962-1971), Máu và Hoa (1972-1977) là chặng đường thơ Tố Hữu trong những năm kháng chiến chống Mỹ quyết liệt và hào hùng của cả dân tộc cho tới ngày toàn thắng. Thơ Tố Hữu lúc này là khúc ca ra trận, là mệnh lệnh tiến công và lời kêu gọi, cổ vũ hào hùng của cả dân tộc trong cuộc chiến đấu ở cả hai miền Nam, Bắc. Khẳng định ý nghĩa to lớn, cao cả của cuộc kháng chiến chống Mỹ đối với lịch sử dân tộc và thời đại, thơ Tố Hữu cũng thể hiện những suy nghĩ, phát hiện của nhà thơ về dân tộc và con người Việt Nam mà tác giả luôn ngợi ca với niềm tự hào và cảm phục.

 

—–

 

 

 

BÀI CA QUÊ HƯƠNG

 

29 năm dằng dặc xa quê
Nay mới về thăm, mừng tái tê…
Mới được nghe giọng hờn dịu ngọt
“Huế giải phóng nhanh, mà anh lại muộn về!”

Ôi, cơ chi anh được về với Huế
Không đợi trưa nay phượng nở với cờ
Về với phá Tam Giang, như con trích con chuồn dưới bể
Về với rừng lá bến Tuần, lợp nón bài thơ…

Cơ chi anh sớm được về bên nội
Hóa nỗi đau tan nát Phù Lài
Như quê bạn, Niệm Phò trơ trụi
Đạn bom cày cả nương sắn, đồng khoai!

Cơ chi anh sớm được về bên ngoại
Giữ bờ tre, bến nước Thanh Lương
Thương các cậu, các dì chịu khảo tra, không nói
Đào hầm nuôi cán bộ tháng năm trường!

Quê hương ơi, sao mà da diết thế
Giọng đò đưa… lòng Huế đó chăng?
Ví dù đèn tắt, đã có trăng
Khổ em thì em chịu, biết làm răng đặng chừ…

Câu hò xưa mối tương tư
Thiết tha đôi lứa, mà như đôi miền
Bây giờ, nước lớn, thuyền lên
Bắc Nam mình lại nối liền thịt da.

Bây giờ hết nỗi gần xa
Anh vào Hương Thủy, anh ra Phong Điền
Đường làng, lạ mấy cũng quen
Bước chân cứ nhớ, chẳng quên lối nào.

Ngày đi lòng vẫn tự hào
Nay về càng ngẩng đầu cao với trời
Thừa Thiên, đẹp cảnh, đẹp người
Nút xanh khí phách, biển ngời sức xuân

Núi này Bạch Mã, Hải Vân
Mây đưa Anh Giải phóng quân lên đèo
Biển này, Cửa Thuận sóng reo
Thanh thanh vành mũ tai bèo là em.

Hương Giang ơi… dòng sông êm
Qủa tim ta, vẫn ngày đêm tự tình
Vẫn là duyên đó, quê anh
Gió mưa tan, lại trong lành mặt gương.

*

Bến nghèo, xưa chuyến đò ngang
Nay cầu chống Mỹ, xe sang dập dìu
Tràng Tiền, biết mấy là yêu!
Tuổi thơ áo trắng, sớm chiều bướm bay.

Ngự Bình, thông lại xanh cây
Bên kia Vọng Cảnh, bên này Thiên Thai.
Bức tranh non nước tuyệt vời
Bàn tay ta lại xây đời ta đây!

Hoàng cung, thôi đã rêu dày
Ngẩn ngơ thần tượng còn say thủa nào ?
Tươi rồi cuộc sống thanh tao
Bát cơm hến cũng ngọt ngào lòng ta.

*

Huế ơi, đẹp lắm quê nhà
Câu Nam ai hoá bài ca anh hùng.
Ai đi qua đó miền Trung
Xin mời ghé lại, vui cùng Huế tôi!


(Kỷ niệm tháng 5-1975)

 

 

 

CÂY HỒNG

 

Nhà anh có một cây hồng

Quả son nhún nhẩy đèn lồng cành tơ

Cây hồng như thực như mơ

Khách qua đường những ngẩn ngơ… ghé nhìn.

Ai tri âm, hãy đến tìm

Quả hồng như thể trái tim giữa đời

Cây hồng đất nước, em ơi

Càng sương giá lạnh, càng ngời sắc xuân!

 

(12-1971)

 

 

 

GẶP ANH HỒ GIÁO

 

Lần trước gặp anh

Chăn bò trên Tam Đảo

Sáng nay lại gặp anh Hồ Giáo

Chăn bò ở Ba Vì

Hỏi anh: Có thú vui gì?

Anh cười: Vui thú đời đi chăn bò…

Cách mạng cần, việc nhỏ việc to

Đánh Mỹ, nuôi bò, việc gì cũng quý.

Đó anh coi… Giống bò này, Hà Lan, Thụy Sĩ

Trại mới xây, hiện đại nhất đời.

Cái nghề này cũng không dễ, anh ơi!

Để tôi kể anh nghe chuyện nhỏ:

Chuyện thằng Cu

Tên một con bò đó.

Khi mới về, tính nó rất hung

Đã có lần nó dám hất tung

Mấy y sĩ, kỹ sư suýt chết!

Có gì đâu? Buổi đầu chưa quen nết

Tính con bò không chỉ biết ăn ngon

Những trứng gà, rau giá, cỏ non

Nó còn thích thương yêu, đùa nghịch

Nên rất ghét những mũi giày, dây xích.

 

Sớm chiều tôi với nó chơi thân

Thiệt lòng tôi cũng thương nó nhiều phần

Đất nước mình đang cần thịt sữa

Nó sang ta cũng là ra tuyến lửa

Tôi gãi đầu, tôi vuốt cái chân

Nên thằng Cu cũng ngoan nết dần dần

Ôi cũng chẳng khó gì đâu, anh nhỉ!

Anh làm thơ, chắc có nhiều thú vị?

Hồ Giáo ơi, con mắt đẹp như sao…

Cầm tay anh, lòng những xôn xao

Câu chuyện ngắn, nghĩa tình vô hạn:

Cuộc đời không chỉ thiết miếng ngon

Cần vui có tâm hồn bè bạn

Con người không chỉ biết trí khôn

Còn phải đẹp tấm lòng cộng sản.

 

(1-1972)

 

 

 

GỬI MIỀN NAM

 

Tôi lại làm thơ, như mỗi lần

Nghe ấm trời lất phất mưa xuân

Con chim chích nhớ mùa táo chín

Rúc rích về ăn trái ngoài sân

 

Con chim reo… con chim reo, rộn rã

Những niềm vui vừa lạ vừa thân

Đất nước cả hai miền giục giã

Một mùa hoa trái mới tới gần…

 

Lúa bông nhớ mình xuân, hớn hở

Trải xanh đồng màu mỡ phù sa

Con sông Hồng lại về xuôi, êm ả

Thắng lũ rồi, ta thêm vững tin ta.

 

Vui biết bao bài ca năm tấn

Ấm rừng hoang ánh lửa công trường

Tuổi xuân hát bài ca ra trận

Mỗi chàng trai, một Lê Mã Lương.

 

Những cô gái thương Lê Hồng Gấm

Tải đạn về giải phóng quê hương.

Tổ quốc ơi! Nguồn vui vô tận

Hồ Chí Minh, đẹp nhất con đường!

 

Ôi! Cái vui đồng chí, đồng bào

Giữa ngày xuân, tiền tuyến xôn xao…

Phải bao máu thấm trong lòng đất

Mới ánh hồng lên sắc tự hào!

 

Tình bạn, thêm nồng qua lửa đạn

Đường xa càng vững chí anh hùng

Tự do, không phải hàng mua bán

Sẽ đến ngày mai, trận cuối cùng!

 

Xin gửi miền Nam, khúc hát xuân

Đứa con xa mơ được về gần

Như trong vườn táo, con chim chích

Ríu rít mừng theo lịch tiến quân…

 

(30-1-1972)

 

 

 

NƯỚC NON NGÀN DẶM

 

Nước non ngàn dặm

Ra đi

Cái tình chi…

(Câu ca Nam Bình)

 

Nửa đời tóc ngả màu sương

Nhớ quê, anh lại tìm đường thăm quê

Đường vào như tỉnh như mê

Đường ra phía trước, đường về tuổi xuân

Đã đi muôn dặm xa gần

Nay về Nam cũng bước chân bồi hồi!

 

Sông Bến Hải bên bồi bên lở

Cầu Hiền Lương bên nhớ bên thương

Cách ngăn mười tám năm trường

Khi mô mới được nối đường vô ra?

Bây giờ cầu lại bắc qua

Ván thơm gỗ mới cho ta gặp mình…

 

Anh về Quảng Trị… Gio Linh

Trèo lên dốc Miếu, lặng nhìn Quán Ngang

Bời bời cỏ lút đồng hoang

Chim kêu cành cụt, chang chang nắng cồn

Tả tơi mấy ấp khu khu dồn

Mái tôn, rào kẽm, tháp đồn chơ vơ!

Thương em chín đợi mười chờ

Con thuyền nay đã đỏ cờ sang sông

Em vui em mặc áo hồng

Máy reo máy đẩy, mênh mông biển trời

Thuyền về Cửa Việt ra khơi

Thuyền lên Ái Tử, thuyền bơi Đông Hà…

 

Anh còn lặn lội đường xa

Sông Hương đành nhớ, chưa qua sông Bồ

Phù lai ba bến con đò

Thanh Lương quê ngoại câu hò còn chăng?

Êm dòng Thạch Hãn đêm trăng

Những lo ngược gió Tan Giang nặng chèo!

 

 

Xe lên đường 9 treo leo

Hố bom đỏ mắt, trắng đèo bông lau

Cây khô, chết chẳng nghiêng đầu

Nghìn tay than cháy rạch màu trời xanh

Trưa nồng, gà gáy Khe Sanh

Tà Cơn dứa mật, hoa chanh ngát đồi.

 

Chợt nghe… từ tuổi hai mươi

Tiếng xiềng Lao Bảo gọi người bạn xưa

Ngỡ ngàng rẽ lối le thưa

Vông đồng mấy cội, xác xơ lá cành

Hoang tàn hầm đá, đồn canh

Bâng khuâng nhớ bóng các anh những ngày!

Nhìn quanh, núi đứng mây bay

Võng anh giải phóng, rừng lay nắng chiều…

Thương nhau, đừng khóc, em yêu

Tự do, phải trả bao nhiêu máu này!

Có qua những bước đi đày

Càng thêm ấm những bàn tay giữa đời.

 

Sáng hè đẹp lắm, em ơi

Đầu non cỏ lục, mặt trời vừa lên

Da trời xanh ngát, thần tiên

Đỏ au đường lớn mang tên Bác Hồ

Trường Sơn mây núi lô xô

Quân đi, sóng lượn nhấp nhô, bụi hồng…

 

Ai trông, lên đó mà trông

Cha Ki oanh liệt, Bản Đông anh hùng

Mỹ thua, nguỵ chạy đường cùng

Xác tăng như xác bọ hung đen bờ

Mấy chàng lính trẻ măng tơ

Nghêu ngao gõ bát hát chờ cơm sôi.

 

*

 

Xe lao qua dốc qua đồi

Gió tây giội lửa ồi ồi sau lưng

Bụi bay, bụi đỏ lá rừng

Mịt mù lối kín, cát bưng đường hầm

Nóng nung vạt áo ướt đầm

Thương con bướm trắng quạt ngầm suối khô.

 

Con sông Xê Noong ai dò

Mà dòng nước mát hẹn hò cùng ta?

Tới đây, tre nứa là nhà

Giỏ phong lan nở nhành hoa nhuỵ vàng

Trưa nằm đưa võng, thoảng sang

Một làn hương mỏng, mênh mang nghĩa tình.

 

Lán đêm, ghé tạm trạm binh

Giường cây lót lá cho mình đỡ đau

Nghĩ người, thăm thẳm rừng sâu

mười năm bom đạn, măng rau, sốt ngàn.

Xê Công, Xê Nọi, Chà Vàn

Mở đường, bao nỗi gian nan với đường!

 

Trường Sơn, xẻ dọc, rọc ngang.

Xẻng tat mà viết nên trang sử hồng.

Trường Sơn, vượt núi, băng sông

Xe đi trăm ngả, chiến công bốn mùa.

Trường Sơn, đông nắng, tây mưa

Ai chưa đến đó, như chưa rõ mình.

 

Vui sao buổi bình minh, gặp cháu

Nhớ ngày nào cháu mới lên ba

Gác canh cho chú trong nhà…

Nay giữa Phi Hà, D trưởng công binh

Trên đường lớn Hồ Chí Minh

Gác ba biên giới… mối tình Đông Dương!

 

*

 

Tả Ngâu, trong vắt mắt gương

Xốn xang trông lửa chiến trường, mà cay

Xê Xan, tan nát đạn cày

Trống trơ rừng khộp, khô gầy rừng le

Bằng lăng bạc nắng trưa hè

Nghe như cưa xẻ, tiếng cưa rít dài.

 

Cỏ vàng lạc bước hươu nai

Sóc buôn thấp thoáng bóng xoài đu đưa

Vườn ai, cháy trụi ngọn dừa

Mái chùa cong, gãy nét xưa diệu huyền

Voi đi lững thững, bình yên

Bỗng ngơ ngác đứng, Bom rền xa xa…

 

Anh vào tuyến lửa, đêm qua

Bất ngờ một trận như là bão rơi

Lại đi… “phấn khởi tơi bời”

Còn non, còn nước, còn người, cứ đi!

Rừng khuya, không ngủ, mơ gì

Sao hôm lấp lánh cũng vì miền Nam…

 

Chào anh du kích đất Cam

Đẹp như pho tượng Đam San thuở nào

Ngực anh đỏ tựa đồng thau

Vui tình đồng chí, trắng phau răng cười

AK nòng thép xanh ngời

Hôn anh một cái, hỡi người bạn thân!

Đường qua biên giới tới gần

Nghe lòng rạo rực, nghe chân bồn chồn.

Đơn xơ một khúc cầu con

Một khe suối nhỏ, cũng hồn quê ta.

Ôi, gò đất mịn son pha

Thắm tươi dòng máu ông cha bao đời…

 

Bình Long, Nam Bộ ta ơi!

Buổi đầu mới gặp mặt Người sáng nay.

Cầm hòn đất đỏ trong tay

Trái tim bỗng nghẹn như say rượu nồng

Ôm anh Giải phóng vào lòng

Đã mơ chạy khắp cánh đồng Cà Mau…

 

Chú lái trước, anh ngồi sau

Rừng cao su mát một màu lá xanh

Xe bay, nghiêng gió dạt cành

Đã quen lối tắt đường quanh hiểm nghèo

Đến đâu, anh cũng dám theo

Áo bà ba, mũ tai bèo chú em!

 

Câu thơ cũ,ai đem tới đó?

“Anh chạy vào đất đỏ làm phu

Bán thân đổi mấy đồng xu

Thịt xương vùi gốc cao su mấy từng!”

Nao nao nhìn mỗi góc rừng

Cuối hàng cây thẳng, sáng bừng trời cao.

Hầm tăng, ụ pháo, chiến hào

Dấu răng vuốt Mỹ cắn cào, còn đau!

Chị em tù những nơi đâu

Côn Lôn, Phú Quốc, dìu nhau trở về

Lá buông trắng vách lều tre

Bài ca hy vọng hát nghe ấm lòng.

 

Lộc Ninh xinh một cụm hồng

Ai hay đất lửa, máu nồng đơm hoa!

Cái vui sinh nở chan hoà

Nghe rừng căng sữa, nhựa ra đầu mùa

Lao xao phố thợ, chợ trưa

Sầu riêng, măng cụt cũng vừa ngọt thanh

 

Lá cờ nửa đỏ nửa xanh

Màu đỏ của đất, màu xanh của trời

Ngôi sao, chân lý của đời

Việt Nam, vàng của lòng người hôm nay.

Càng nhìn ta, lại càng say

Biển Đông lồng lộng gió lay ngọn cờ…

 

Ôi, bà mẹ tóc bạc phơ

Vườn riêng, mẹ hái trái dừa cho con

Má già với trái dừa non

Bởi thơm lòng má, nên ngon lòng dừa

Dẫu còn cay đắng, nắng mưa

Miền Nam mát ngọt, hồn ta vẫn đầy

Trăng còn che nửa bóng mây

Mà rừng lá nón đêm nay ngời ngời

Gặp nhau, đồng chí đây rồi!

Xôn xao hết đứng lại ngồi bên nhau

Chuyện nhà, Nam Bắc, trước sau

Mừng ra nước mắt, nên đau lại cười

 

Phải chi còn Bác vô chơi!

Bỗng nghe cháu nói… đất trời lặng thinh

Trông vời Đồng Tháp mông mênh

Mấy con thuyền ngược dòng kênh, nặng hàng

Sóng Tiền Giang gọi Hậu Giang

Có ai về đó, ta sang cùng về!

 

Hỡi người chị của Bến Tre

Cửu Long đồng khởi bốn bề đó chăng?

Miền Nam gan dạ ai bằng

Đội quân đầu tóc, khăn rằn vắt vai

Khăn rằn ai dệt cho ai

Sợ chi súng đạn, rào gai quân thù!

 

Ánh đèn soi giữa chiến khu

Mái đầu tóc bạc, võng dù hoa râm

Nhà anh lợp mái trung quân

Quan thềm sương nắng, đêm xuân ngày hè

Ngoài vườn reo một tiếng xe

Tiếng reo se sẽ, mà nghe rộn ràng…

Chân nhanh qua ấp qua làng

Đất còn nóng lửa Tràng Bàng, Củ Chi

Dang tay một với, xa gì

Sài Gòn ơi, lại phải đi bao ngày?

Lưới nào vây nổi chim bay

Chắc trong ấy nhớ ngoài này, chẳng yên!

 

Chia tay lưu luyến mắt nhìn

Sầu riêng bịn rịn nhớ miền Nam xa

Ta về mở rộng đường ta

Cho Nam với Bắc vào ra thêm gần

Hành quân nhẹ bước sang xuân

Chè xanh hoa nở trắng ngần đường xe…

 

Vượt Bù-gia-mập, Cao Lê

Qua Xê-rê-pôk, lại về Tây Nguyên

Tây Nguyên ơi! Bước truân chuyên

Tuổi trai ta đã từng quen chốn này

Ban-mê ngục sắt những ngày

Cũng con đường máu đi đầy năm nao!

 

“Đường lên Đak Sút, Đak Pao…”

Ngẩng trông núi dựng trời cao lạ lùng

Bao la đất mới một vùng

Dọc ngang thế trận, quân hùng là đây!

Thác Gia-ly trắng tầng mây

Ào ào, tưởng máy điện quay tưng bừng…

Gặp anh, mừng thiệt là mừng

Chào anh Núp của núi rừng tự do!

Rằng: Qua gió lớn mưa to

Lòng dân như nước Pa-cô càng đầy

Tây Nguyên gan góc, dạn dày

Như cây lim đứng, chẳng lay giữa ngàn.

 

Hỏi đâu giặc đóng, giặc càn?

- Nó như kiến lửa, kiến đàn chạy quanh

Nó leo lên ngon lên cành

Mình ôm lấy gốc, nó giành thử coi!

Một lời, nghe vút tiếng roi

Nghe sông gọi suối, nghe voi gọi bầy…

 

“Đường lên đỉnh núi Đak Lay

Heo heo gió lạnh, sương dày vắng chim”

Biết ai mà hỏi mà tìm

Con đường xưa của trái tim, đường này

Đường đi từ tuổi thơ ngây

Nửa vòng thế kỷ, hôm nay đường về…

 

Hương đâu thơm lựng rừng hè

Nhặt cành lá quế mà tê tái lòng

Trà My đấy, hỡi Trà Bồng

Có hay cây quế đợi trông tháng ngày?

Nâng cành quế héo trên tay

Càng thương quế ngọt quế cay cùng người!

Hội An, Đà Nẵng xa khơi

Ấy nơi mẹ ắm, ấy nơi mẹ nằm

Nhớ cồn cát trắng giăng giăng

Nhớ thuyền Bàn Thạch, nhớ trăng biển Hàn

Hẳn còn sóng gió gian nan

Bên vui rồi lại Đại An. Sơn Trà.

 

Sông Trà, sông Lại, sông Ba

Khu Năm dằng dặc lòng ta mọi miền

Vạn ngày, có buổi nào yên?

Cá ăn phải máu, chim quên lối vườn

Con người, như dãy Trường Sơn

Vững chân bám trụ, chẳng sờn óc gan.

 

Đạn bom, bão lụt, cơ hàn

Chết đi lại sống, hết tàn lại tươi

Thuỷ chung, vẫn đậm tình người

Cắn đôi hạt muối, chung đời cháo rau

Uống cùng viên thuốc chia đau

Quên mình chia lửa, cứu nhau chia hầm.

 

Hỡi em, dũng sĩ mười lăm

Trẻ thơ mà đã ngang tầm nước non

Hỡi ông, tuổi tám mươi tròn

Ngực phanh mĩ súng, tra đòn chẳng nao

Sống hiên ngang, sống thanh cao

Quê hương, biết mấy tự hào lòng ta!

 

*

 

Đường đi, như sự tình cờ

Con sông My, lại bây giờ lần theo

Vượt từ xưa, bước gieo neo

Cùng dòng thác ấy, ngủ treo đầu cành

Đọt lau, rau má vả xanh

Đói lòng, hát khúc quân hành vẫn vui.

 

Nhớ thương bạn, lại bùi ngùi

Nhớ làng Rô, nhớ người nuôi năm nào

Ghé thăm, lòng xót xa sao!

Bến sông lửa cháy, bom đào bãi lau

Hỏi Già, Già mất, còn đâu

Hỏi em, em đã từ lâu chết rồi!

 

Ôi! Làng Rô nhỏ của tôi

Cao cao ngọn núi, chiếc nôi đại bàng

Trăm năm ta nhớ ơn làng

Cánh tay che chở bước đường gian nguy

Thương em, cô gái sông My

Nắm xôi đưa tiễn anh đi qua rừng.

 

Anh đi, làng hỏi thăm chừng

Làng xưa, anh vẫn nhớ từng người xa

Hôm nay như trở lại nhà

Bữa cơm dưa muối cũng là liên hoan

Non cao rực rỡ ánh vàng

Đêm rằm vằng vặc bến Giàng trăng lên…

Con thuyền rời bến sang Hiên

Xuôi dòng sông Cái, ngược triền sông Bung

Chập chùng thác Lửa, thác Chông

Thác Đài, thác Khó, thác Ông, thác Bà

Thác bao nhiêu thác, cũng qua

Thênh thênh là chiếc thuyền ta trên đời.

 

Nỗi niềm chi rứa, Huế ơi!

Mà mưa xối xả trắng trời Thừa Thiên

Mưa từ biển nhớ mưa lên

Hay mưa từ núi vui trên A Sầu?

Nặng lòng xưa giọt mưa đau

Mát lòng nay trận mưa mau quê nhà

Mưa rào cho đất tươi da

Hố bom lấp loáng như là gương soi

Bãi sim, tà áo tím phơi

Con sông A Sá, tóc dài làm duyên

Rộn ràng tiếng hát thanh niên

Mải mê xếp đá mà quên ướt mình…

 

Hỡi anh lái trẻ vô tình

Dừng chân một chút mà nhìn quê tôi!

Có đâu đẹp vậy tuyệt vời

Trường Sơn lượn xuống hàng đồi thông reo

Dòng Hương nước biếc, trong veo

Gió khơi Bạch Mã, sóng đèo Hải Vân

Huế mình đẹp nhất lòng dân

Mùa Thu khởi nghĩa, mùa Xuân dậy thành

Ngày đi tóc hãy còn xanh

Mai về, dù bạc tóc anh cũng về

Nhớ ai khắc khoải chiều hè

Con chim cu gáy dốc Chè, nôn nao

 

*

 

Bàng hoàng… như giữa chiêm bao

Trắng mây Tam Đảo tuôn vào Trường Sơn

Dốc quanh sườn núi mưa trơn

Tưởng miền Nam đó, chập chờn hôm mai.

Đường đi… hay giấc mơ dài ?

Nước non ngàn dặm nên bài thơ quê.

 

(Tam Đảo, hè 1973)

 

 

 

ROMA HÒANG HÔN

 

(Tặng Augusto và những người bạn Ý)

 

Tôi đến thăm anh một buổi chiều

Chân thành Rome của những người yêu

Mừng bạn xa anh nâng chén rượu

Mời xem tranh, không muốn nói nhiều

 

Một bà mẹ Việt Nam nức nở

Tay ôm con, tay đỡ bom rơi

Một David cầm ngang ngọn giáo

Đánh một con thú dữ mặt người.

 

Và tỏa sáng phòng anh yên ả

Gương mặt bác Hồ suy tưởng trầm ngâm

Điếu thuốc trên môi làn khói bay thong thả

Với đóa hoa hồng tươi thắm lương tâm

 

Anh hôn tôi, ôi cái hôn của Ý

Đôi mắt anh chan chứa nhân tình

Biết nói sao hỡi người nghệ sĩ

Tôi ôm anh bằng trái tim mình

 

Italia!

Vệ nữ từ biển xanh hiện hình lên say đắm

Người là tranh là nhạc là thơ

Là cái đẹp những nghìn năm sâu thẳm

Cái đẹp của người mà người cũng ngẩn ngơ

 

Ở Firenze hay ở thành Rome

Tôi đã đi vơ vẫn những chiều hôm

Trong giấc mơ của muôn màu cẩm thạch

Đá hóa thần tiên nhảy múa giữa cung đền thành quách

 

Tôi thương Michealangero mười năm treo mình trên trần vẽ

Bao nét buồn vui hờn giận yêu đương

Của Adam thoát cõi thiên đường

Đến nhắm mắt buông tay người vẫn tác chưa xong nỗi đau trần thế

 

Tôi yêu Leona bạc đầu nghĩ suy sáng tạo

Nụ cười Jocon huyền bí thanh cao

Tôi mê Rafael duyên dáng ngọt ngào

Tôi chờ đợi với Tintore “Buổi cuối cùng phán xét”

 

Con thuyền cong dáng mộng thiên nga

Lặng lẽ trôi giữa nước trời ngọc bích

Đi về đâu! Hỡi Venezia nàng công chúa vàng xõa tóc dài xanh biếc

Cảnh đào nguyên lạc lối vào ra!

 

Day dứt lòng ta nỗi buồn như đấm mạnh

Titien ơi, tôi lại gặp anh

Người họa sĩ nghèo trên bến bán tranh

Ôi cái đẹp bán mình cho miếng bánh!

 

Tôi đã đến Raven cổ kính

Buổi hoàng hôn, nghe tiếng chuông đưa

Bên mộ Dante hỡi người xưa bạc mệnh

Kiếp tài hoa đày đọa đến bao giờ

 

Có phải chăng cùng nỗi xót thương Bairon đến giam mình trong ngục sắt

Để lại cho mai sau những câu thơ ai oán căm thù

Italia!

Người là ai? Là tiên nga hay một thân tù

Mòn mỏi ngày đêm dưới thủy chiều lạnh ngắt.

 

Đức giáo hoàng trên khung vàng cửa sổ

Sáng chúa nhật ban phước lành cho con chiên dưới phố

Ngài có biết bao nhiêu nước mắt chúng sinh

Đã đông thành những lầu cao lóng lánh thủy tinh?

 

Tất cả đồi nho không làm nên một cốc rượu vui

Máu đổ nghìn năm chưa được tự do một buổi

Lẽ nào nhạc cầu kinh mang phép lạ cho đời

Và lũ vua thép, vua hơi không phải một lần rửa tội?

 

Tôi muốn hôn những đôi mắt u buồn

Đẹp hơn những đôi mắt sơn xanh quên màu xanh của da trời nước Ý

Tôi muốn hôn những chàng trai đi làm thuê bên Thụy Sĩ

Tối tối trở về quê, tìm lại linh hồn

 

Lắng nghe, lắng nghe trên Coloseum gạch nát điêu tàn

Spactaquayn lại trở về trong gió

Vùng lên hỡi các nô lệ trên thế giới

Và trước cổng thành Rome vó ngựa của Garibaldi cùng đoàn quân áo đỏ

Tiếng đàn Vivandi muôn lần huyền diệu

Không làm tôi say bằng một giọng trầm hùng

Của Lodi hay Vensenli hát bài ca du kích giữa rừng thông

Và tiếng Bolognarosa tiếng hò đồng điệu Hồ, Hồ, Hồ Chí Minh, Việt Nam Libero!

 

Tôi đã đến Milan quán ấy

Phòng xưa ghế cũ dạ xôn xao

Hỏi thăm ông quán còn cô cháu

Nhớ bác Hồ qua những độ nào

 

Xin uống cùng anh chén rượu đào

Hoàng hôn đang xuống sáng đêm sao

Ngày mai tôi lại ra tiền tuyến

Tạm biệt anh trong một tiếng “Ciao”!

 

 

 

TÒAN THẮNG VỀ TA

 

Ôi, nỗi mừng dâng mọi nỗi mừng

Trào vui nước mắt cứ rưng rưng

Cả Việt Nam tiến công, cả miền Nam nổi dậy

Dồn dập tim ta, trăm trận thắng bừng bừng.

 

*

 

Không, không phải thiên thần

Bước chân hài bảy dặm

Vẫn là Anh, anh Giải phóng quân

Vẫn đôi dép cao su, đánh giặc suốt ba mươi năm,

lội khắp sông sâu rừng thẳm.

 

Thuở Anh đi, sắc nhọn ngọn tầm vông

Giản dị như chàng trai làng Gióng

Vũ khí, chính là Anh, lòng yêu thương mênh mông.

Vũ khí, chính là Anh, lửa căm hờn nóng bỏng.

 

Tổ quốc cho Anh dòng sữa tự hào

Thời đại cho Anh ánh sao trí tuệ

Không có gì qúy hơn Độc lập tự do.

hí phách Anh là

Trường Sơn thanh cao.

Rất mãnh liệt và cũng rất dịu dàng,

tâm hồn Anh là muôn trùng sóng bể.

Giặc Mỹ kiêu căng, tưởng có thể ngủ yên trên giường vàng,

đầu gối lên bom.

Nghe chúng ngáy đủ run – đã có dã man làm luật

Bông choàng dậy, bàng hoàng… Sắp tắt hoàng hôn

Người chôn chúng là Anh, anh Giải phóng quân Việt Nam,

mũ tai bèo, chân đất

Xử phạt chúng là anh nhân danh tình thương và lẽ phải.

Có lẽ nào cuộc sống hết tuổi xanh ?

Hãy cứu những em thơ đang quằn quại ngày đêm trong sợ hãi.

Hãy cứu tiếng chim ca và trái chín trên cành.

 

*

 

Lịch sử sang xuân. Anh vào trận cuối cùng

Đại lộ Hồ Chí Minh, thác réo, quân đi cuồn cuộn.

Anh đánh như sét nổ, trời rung

Anh chuyển như lũ dông, bão cuốn.

 

Chặt Buôn Mê Thuật, rụng cả Tây Nguyên

Quét Huế – Thùa Thiên, đổ nhào Đà Nẵng.

Và Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên

Và Phan Thiết, Phan Rang, Đà Lạt, Nha Trang, lũ ngụy cuống cuồng,

rũ rượi một màu tang cờ trắng.

Đường tiến quân ào ào chiến thắng.

Phía trước chờ Anh, người mẹ mong con.

Pháo hãy gầm lên, đỏ nòng bắn thẳng

Rộn rực xe tăng chồm tới Sài Gòn!

 

Ôi, buổi trưa nay, tuyệt trần nắng đẹp

Bác Hồ ơi! Toàn thắng về ta

Chúng con đến, xanh ngời ánh thép

Thành phố tên Người lộng lẫy cờ hoa

 

Cho chúng con giữa vui này được khóc

Hôn mỗi đứa em, ôm mỗi mẹ già

Như lòng Bác, mỗi khi Bác đọc

Đồng bào miền Nam, mắt kính bỗng nhoà.

 

*

 

Chúng con sẽ gấp trăm lần mạnh

Đứng gác biển trời tươi mát màu lam.

Bởi có Bác, từ nơi đây ra đi tìm đường kách mệnh.

Cho chúng con nay được trở về, vĩnh viễn Việt Nam!

 

(1-5-1975)

 

 

VỚI ĐẢNG, MÙA XUÂN

 

Thơ ơi thơ sẽ hát bài ca gì

Tôi muốn dắt thơ đi

Tôi muốn cùng thơ bay

Mùa xuân nay

Đến tận cùng đất nước.

Ôi! Mùa xuân bốn nghìn năm mơ ước

Hơn nửa đường đi, tôi đã biết đâu

Tổ quốc tôi rất đẹp, rất giàu

đẹp từ mái tóc xanh đầu nguồn Pắc Bó

Đẹp đến gót chân hồng đất mũi Cà Mau.

 

Xưa quê cha mà tôi nào được biết

Có Trường Sơn cao, có biển Đông sâu

Tuổi thơ ùa trong mưa dầm da diết

Cát truông dài nắng bỏng lưng trâu…

 

Đảng dạy tôi biết ngẩng đầu, đứng dậy

Vững hai chân, đứng thẳng, làm người

Tôi đi tới, với bạn đời, từ ấy

Đến hôm nay, mới thấy trọn vùng trời!

 

*

 

Đâu phải đường xanh. Đường qua máu chảy

Năm mươi năm, máu đỏ thành hoa

Cuộc sinh nở nào đau đớn vậy ?

Rất tự hào, mà xót tận trong da.

 

Giặc đã diệt. Còn ta, vĩnh viễn

Cả những người vắng bóng hôm nay

Ôi, nếu Bác…

Không, Bác vẫn đời đời hiển hiện

Người vẫn hằng dìu dắt chúng con đây!

 

Vĩnh viễn cùng ta, những gì còn, mất

Những yêu thương, căm giận. buồn lo

Những tiếng hát và những dòng nước mắt

Cho núi sông này độc lập, tự do.

 

Việt Nam!

Người là ta, mà ta chưa bao giờ hiểu hết

Người là ai ? Mà sức mạnh thần kỳ

Giữa cái chết, không phút nào chịu chết

Lửa quanh mình, một tấc cũng không đi!

 

Sống cho ta, sống cả cho người

Là trái tim, cũng là lẽ phải.

Việt Nam ơi!

Người là ai ? Mà trở thành nhân loại.

 

*

 

Không chỉ hôm qua

Hôm nay, mãi mãi

Đất nước này vạn đại tươi xanh

Như rừng đước, cháy rồi, lại mọc

Tràm lại ra hoa cho ong mật đu cành.

Ngút mắt trông

Biển lúa mênh mông

Sông nước Cửu Long dào dạt

Dừa nghiêng bóng mát

Thơm ngọt xoài ngon.

Tươi rói đất son

Rừng cao su xanh thẳng tắp

Bắp mẩy, mía giòn.

Bát ngát Tây Nguyên vẫy gọi

Nào trai tài gái giỏi

Lại đây!

Khai phá, dựng xây

Trên trận địa năm xưa, rạch những đường cày mới

 

Thời gian không đợi

Cả trời đất vào xuân, cùng ta đồng khởi

Cho những mùa gặt lớn mai sau

Phải nhanh chân từ những bước đầu.

Tổ quốc ta phải giàu, phải mạnh

Ta sẽ đi, như lao vào trận đánh.

Đường Hồ Chí Minh rộng mở, thênh thang

Ta phải thắng thiên nhiên, và thắng cả chính mình

Cho chủ nghĩa xã hội hoàn toàn thắng lợi.

 

*

 

Hãy bước tới.

Từ đỉnh cao này vời vợi

Đến những chân trời xa…

Hạnh phúc ở mỗi bàn tay vun xới

Mỗi nụ mầm nở tự lòng ta.

 

*

 

Xứ sở mình có đủ nắng quanh năm

Cuộc sống ấm ân tình, với Đảng

Lớn khôn chung, một sẽ hoá thành trăm

Đời rạng rỡ, mỗi con người tự sáng.

 

Phải thế chăng, hỡi mùa xuân hùng tráng

Mà tuyến đường Thống Nhất nổi còi vang

Mà Nam Bắc hoà sắc màu duyên dáng

Đầu mạ non xanh, đầu lúa chín vàng.

Lịch sử sang trang.

Đại hội Đảng mở mùa vui. Phơi phới

Từ chiến trường ra, ta xốc tới công trường

Người chiến thắng là người xây dựng mới

Anh em ơi

Tất cả lên đường.

 

(1-1977)

 

 

 

VIỆT NAM MÁU VÀ HOA

 

Khao khát trăm năm, mãi đợi chờ

Hôm nay vui đến, ngỡ trong mơ

Một trời êm ả, xanh không tưởng

Mặt đất bình yên giấc trẻ thơ

 

Đây cuộc hồi sinh, buổi hoá thân

Mùa đông thế kỷ chuyển sang xuân

Ôi Việt Nam! Từ trong biển máu

Người vươn lên, như một thiên thần!

 

Thế này chăng ? Thuở xưa hoang dã

Chàng Sơn Tinh thắng giặc Thuỷ Tinh

Càng dâng nước, càng cao ngọn núi

Chân Trường Sơn, đạp sóng Thái Bình,

 

Chúng muốn đốt ta thành tro bụi

Ta hoá vàng nhân phẩm, lương tâm

Chúng muốn ta bán mình ô nhục

Ta làm sen thơm ngát giữa đầm.

 

Ta sẵn sàng xé trái tim ta

Cho Tổ quốc, và cho tất cả

Lá cờ này là máu là da

Của ta, của con người, vô giá.

 

Trắng khăn tang, em chẳng khóc đâu

Hỡi em gái mất cha mất mẹ

Nước mắt rơi, làm nhoà mặt quân thù

Em phải bắn, trúng đầu giặc Mỹ.

 

Tình thương lớn, mạnh hơn lửa thép

Trận địa đây xây giữa lòng người

Dầu mưa nắng, trái đất tròn vẫn đẹp

Đời yêu ta, ta phải thắng cho Đời.

 

*

 

Cút sạch đi, bầy sói hôi tanh!

Đã đến buổi cuối cùng phán quyết

Trả về ta đất rộng trời xanh

Cho bay, những hố bom làm huyệt.

 

Lịch sử muốn bay cúi đầu tội lỗi

Dưới gươm thiêng hùng khí Thủ đô

Cả bốn biển hoan hô Hà Nội

Pháo đài bay rụng đỏ mặt hồ.

 

Ngọc Hà em! Lộng lẫy hoa tươi

Xin thơm khắp miền Nam, miền Bắc

Chắc Bác Hồ vui, xin kính dâng Người

Và tặng cả anh em cùng ta đánh giặc.

 

Không nỗi đau nào của riêng ai

Của chung nhân loại chiến công này.

Việt Nam ơi, máu và hoa ấy

Có đủ mai sau, thắm những ngày ?

 

*

 

Chưa dễ lành đâu, những vết thương

Nửa mình còn nhức, hỡi quê hương!

Song mùa vui đã mang xuân tới

Đã tắt hôm nay lửa chiến trường.

 

Rừng núi đá xanh màu giải phóng

Hãy trào lên, ơi sóng Cửu Long

Quét phăng những rác bùn ứ đọng

Những thép gai ngăn mặt, cắt lòng.

 

Ta lại về ta, những đứa con

Máu hoa trong máu, đỏ như son

Sài Gòn ơi, Huế ơi! Xin đợi

Tái hợp, huy hoàng, cả Nước non!

 

(28-1-1973)

 

 

 

VUI THẾ HÔM NAY…

Ba mươi năm, trường kỳ kháng chiến

Ta đã đi. Và ta đã đến.

Thật đây rồi, hạnh phúc cầm tay

Độc lập-Tự do, từ nay vĩnh viễn.

 

*

 

Tôi nhìn lại, như đôi mắt trẻ thơ

Tổ quốc tôi, Chưa đẹp thế bao giờ!

Xanh núi, xanh sông, xanh đồng, xanh biển

Xanh trời, xanh của những giấc mơ…

 

Tôi bay giữa màu xanh giải phóng

Tầng thấp, tầng cao, chiều dài, chiều rộng

Ôi Việt Nam! Yêu suốt một đời

Nay mới đước ôm Người trọn vẹn, Người ơi!

 

Hùng vĩ thay toàn thân đất nước

Tựa Trường Sơn, vươn tới Trường Sa

Từ Trà Cổ rừng dương đến Cà Mau rừng đước.

Đỏ bình minh mặt sóng khơi xa.

 

Đã qua, thuở âm u bóng giặc

Trắng khăn tang, tàn lụi cỏ cây

Đã qua, nỗi đêm Nam ngày Bắc

Giữa quê hương mà như kiếp đi đày!

 

Ta đã thắng. Hãy thẳng đường đi tới

Lấp những hố bom, xóa mọi đau buồn

Từ tro bụi, ta lại xây dựng mới

Phố làng ta, và cả những linh hồn

 

Tôi lại mơ… Trên Thái Bình Dương

Tổ quốc ta như một thiên đường

Của muôn triệu anh hùng làm nên cuộc sống

Của tự do, hy vọng, tình thương…

 

*

 

Vui thế, hôm nay ngày mở hội

Bốn phương đưa bạn tới cùng ta

Tự hào thay, trái tim Hà Nội

Phải đây đường lịch sử ghé qua ?

 

Xin dâng lên Bác một mùa hoa

Cả nước, anh em đẹp một nhà

Như khối hoa cương và cẩm thạch

Ngàn năm quanh Bác, bản hoà ca…

 

 

XTA-LIN-GRÁT, MỘT NGÀY XUÂN

(Tặng C. Xi-mô-nốp, tác giả Ngày và đêm Xta-lin-grát)

 

Trên đường bay Mạc-Tư-Khoa – Hà Nội

Nhớ về quê, tôi lại nhớ lạ lùng

Một ngày xuân với Xta-lin-grát anh hùng.

 

Nê-ben-ri-a

Khi bạn dẫn tôi đi, hồ hởi

Chỉ những công trường, nhà máy, vườn hoa

Bạn biết không ? Tôi giống như anh A-pha-nê-xi-ép mắt loà

Có cháu cầm tay dắt qua từng phố mới

 

Người chiến sĩ suốt hai mươi năm lắng nghe và tưởng tượng

Cảnh đời vui, trong đó có mình

Bỗng một hôm được trả đôi mắt sáng

Ngẩn ngơ nhìn… Rạng rỡ bình minh!

 

Như chuyện thần linh, con chim phượng hoàng trên tro tàn lại sống

Bay lên cao mở rộng chân trời

Xta-lin-grát! Từ đất này cháy bỏng

Đôi bàn tay Anh cứu cả loài người.

 

Sáng xuân nay gió đồng thổi mát.

Rừng thông xanh reo hát bên sông

Diệu kỳ thay! Hai trăm ngày Xta-li-grát

Nở muôn năm một thế giới hồng.

Nhớ cụ già Cô-dắc giữa đêm thu

Nghe giặc đến, cùng con nhảy lên mình ngựa

Vượt băng giá, phi qua biển lửa

Một tay gươm chém mấy trăm thù.

 

Pháo đài đây, ngôi nhà Pav-lốp

Năm mươi tám ngày bão sắt, chẳng rung.

Anh lính trẻ vào Bá-linh cùng tướng quân Chu – cốp

Chẳng biết đâu mình cũng anh hùng!

 

Và chị nữa, Đu-xi-a dũng cảm

Cất cánh bay không thẹn cùng chồng

Giữa đêm tối bập bùng lửa đạn

Mái tóc vàng toả sáng chiến công!

 

Ôi, tôi biết kể tên ai ? Tất cả!

Mỗi trái tim là một trái mìn.

Đá cũng bắn, như con người gan dạ

Ở đất này cái chết hoá lòng tin.

 

Mẹ Tổ quốc trên đỉnh đồi Ma-ma-ép

Tay giương gươm, tay chỉ trời tây,

Tự hào thay, tâm hồn mạnh hơn gang thép

Ngày hôm qua nhắc ngày hôm nay…

 

Nê-hen-zi-a

Dưới chân ta, đã cúi đầu Pao-lút

Cái “hầm chết” kia đã dọn sạch thành kho

Đã im bặt, tiếng giặc kêu “ka-pút”

Bát ngát trời xanh màu tự do.

 

Mênh mông Vôn-ga bài ca chiến thắng

Trôi xa rồi, điệu hát kéo thuyền xưa

Lòng đập rì rầm giọng trầm thuỷ điện

Trắng chim bay mặt biển nắng trưa…

 

Ơi con chim của Xta-lin-grát anh hùng

Mang ánh “lửa vinh quang” của tinh thần quyết chiến

Hãy cùng ta bay lên, bay lên tiền tuyến

Về Việt Nam quê ta!

Với Việt Nam quê ta

đến trận cuối cùng.

 

(6-4-1972)

 

-RA TRẬN-

Giới thiệu: Hai tập Ra trận (1962-1971), Máu và Hoa (1972-1977) là chặng đường thơ Tố Hữu trong những năm kháng chiến chống Mỹ quyết liệt và hào hùng của cả dân tộc cho tới ngày toàn thắng. Thơ Tố Hữu lúc này là khúc ca ra trận, là mệnh lệnh tiến công và lời kêu gọi, cổ vũ hào hùng của cả dân tộc trong cuộc chiến đấu ở cả hai miền Nam, Bắc. Khẳng định ý nghĩa to lớn, cao cả của cuộc kháng chiến chống Mỹ đối với lịch sử dân tộc và thời đại, thơ Tố Hữu cũng thể hiện những suy nghĩ, phát hiện của nhà thơ về dân tộc và con người Việt Nam mà tác giả luôn ngợi ca với niềm tự hào và cảm phục.

—–

Ê MI-LY,CON

Ê mi-ly, con đi cùng cha

Sau khôn lớn con thuộc đường, khỏi lạc…

- Đi đâu cha?

- Ra bờ sông Pô-tô-mác

- Xem gì cha?

Không con ơi, chỉ có Lầu ngũ giác.

Ôi con tôi, đôi mắt tròn xoe

Ôi con tôi, mái tóc vàng hoe

Đừng có hỏi cha nhiều con nhé!

Cha bế con đi, tối con về với mẹ…

Oa-sinh-tơn

Buổi hoàng hôn

Ôi những linh hồn

Còn, mất

Hãy cháy lên, cháy lên Sự thật!

Giôn-xơn!

Tội ác bay chồng chất

Cả nhân loại căm hờn

Con quỷ vàng trên mặt đất.

Mày không thể mượn nước son

Của Thiên Chúa, và màu vàng của Phật!

Mác Na-ma-ra

Mày trốn đâu? Giữa bãi tha ma

Của toà nhà năm góc

Mỗi góc, một châu.

Mày vẫn chui đầu

Trong lửa nóng

Như đà điểu rúc đầu trong cát bỏng.

Hãy nhìn đây!

Nhìn ta phút này!

Ôi không chỉ là ta với con gái nhỏ trong tay

Ta là Hôm nay

Và con ta, Ê-mi-ly ơi, con là mãi mãi!

Ta đứng dậy,

Với trái tim vĩ đại

Của trăm triệu con người

Nước Mỹ.

Để đốt sáng đến chân trời

Một ngọn đèn

Công lý.

Hỡi tất cả chúng bay, một bầy ma quỷ

Nhân danh ai?

Bay mang những B 52

Những na-pan, hơi độc

Từ toà Bạch Ốc

Từ đảo Guy-am

Đến Việt Nam

Để ám sát hoà bình và tự do dân tộc

Để đốt những nhà thương, trường học

Giết những con người chỉ biết yêu thương

Giết những trẻ em chỉ biết đi trường

Giết những đồng xanh bốn mùa hoa lá

Và giết cả những dòng sông của thơ ca nhạc hoạ!

Nhân danh ai?

Bay chôn tuổi thanh xuân của chúng ta trong những quan tài

Ôi những người con trai khoẻ đẹp

Có thể biến thiên nhiên thành điện, thép

Cho con người hạnh phúc hôm nay!

Nhân danh ai?

Bay đưa ta đến những rừng dày

Những hố chông, những đồng lầy kháng chiến

Những làng phố đã trở nên pháo đai ẩn hiện

Những ngày đêm đất chuyển trời rung…

Ôi Việt Nam, xứ sở lạ lùng

Đến em thơ cũng hoá thành những anh hùng

Đến ong dại cũng luyện thành chiến sĩ

Và hoa trái cũng biến thành vũ khí!

Hãy chết đi, chết đi

Tất cả chúng bay, một bầy ma quỷ!

Và xin nghe, nước Mỹ ta ơi!

Tiếng thương đau, tiếng căm giận đời đời

Của một người con. Của một con người thế kỷ

Ê-mi-ly, con ơi!

Trời sắp tối rồi…

Cha không bế con về được nữa!

Khi đã sáng bùng lên ngọn lửa

Đêm nay mẹ đến tìm con

Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn

Cho cha nhé

Và con sẽ nói giùm với mẹ:

Cha đi vui, xin mẹ đừng buồn!

Oa-sinh-tơn

Buổi hoàng hôn

Còn mất?

Đã đến phút lòng ta sáng nhất

Ta đốt thân ta

Cho ngọn lửa chói loà

Sự thật.

(7-11-1965)

ĐƯỜNG VÀO

Đường vào khu Bốn, vào Thanh

Không đi thì nhớ không đành, phải đi

Lắng nghe…như biển rầm rì

Đường ra tiền tuyến lắm khi giục lòng!

Đường đi vào đó miền trong

Đường về Nam ấy, ai mong cũng là

Đường về xứ Huế quê ta

Mấy sông cũng lội, mấy xa cũng gần…

Đêm nay trăng lặn cuối tuần

Còn thu hay đã lạnh dần hết thu ?

Gió se man mác sương mù

Mà nghe nóng rực chiến khu rộn ràng

Quân đi rung lá ngụy trang

Xôn xao như sóng trường giang trùng trùng

Đường ta đi, đẹp vô cùng

Nghìn năm luyện bước anh hùng đấy trăng?

Đường vui, không đợi mùa trăng

Ta đi, làm ánh sao băng giữa đời

Người đi, không thấy mặt người

Vẫn nghe ríu rít tiếng cười tuổi xuân

Chào anh bộ đội hành quân!

đêm có định dừng chân nới nào?

Giặc đang bắn giết đồng bào

Phải mau đến đó, phải vào tận kia!

Xóm làng đang dậy gà khuya

Đường xa gánh nặng ai chia với mình ?

- Đã cùng hai chữ tử sinh

Nào ai có nghĩa có tình, lại đây!

Tiếng ai hát đó đêm này ?

Nghe như chim sáng gọi bầy, hỡi em!

(24-10-1965)

BÀI CA LÁI XE ĐÊM

Khi mặt trời xuống núi

Anh em ơi lên đường

Ta băng qua cát bụi

Ta xông ra chiến trường!

Xe ta quý ta yêu

Ôi chiếc xe đồng chí

Cùng ta lăn sớm chiều

Cùng ta đi đánh Mỹ!

No chưa con ngựa chiến!

Ta mặc lá cho mày

Mau mau lên tiền tuyến

Chạy cho khoẻ cho hay!

Kéo cho nhanh pháo này

Chở cho đầy đạn đến!

Bộ đội ta đêm ngày

Đợi bàn tay tiếp viện!

Mang thêm dầu thêm sắt

Mang thêm thuốc thêm phân

Cho núi ta đánh giặc

Cho đồng ta nuôi quân

Đừng quên giấy quên kim

Cho các anh các chị

Và cho những trái tim

Những thư tình chung thuỷ…

Ôi chiếc xe vận tải

Ta cầm lái đi đây

Nặng biết bao ơn ngãi

Quý hơn bao vang đầy!

Xe ơi cùng ta bay

Dù mưa bom bão đạn

Ta lấy đêm làm ngày

Ta cùng cây làm bạn

Xe đi trong đêm tối

Dù đường lạ đường quen

Xe đi khôn lạc lối

Có mắt ta làm đèn.

Ta qua sông qua suối

Ta qua núi qua đèo

Lòng ta vui như hội

Như cờ bay gió reo

Ơi này anh xung phong

Ơi này o du kích

Có nghe thấy gì không ?

Chuyện chi mà rúc rích!

Cảm ơn các đồng chí

Cho tôi mau sang phà

Hôm nay mừng thắng Mỹ

Xin hát tặng bài ca…

(31-10-1965)

BÀI CA XUÂN 68

Anh chị em ơi!

Hãy giương súng lên cao, chào Xuân 68

Xuân Việt Nam

Xuân của lòng dũng cảm.

Ai đến kia, rộn rã cùng Xuân?

Hoan hô anh Giải phóng quân Kính chào Anh,

con người đẹp nhất!

Lịch sử hôn Anh, chàng trai chân đất

Sống hiên ngang: bất khuất trên đời

Như Thạch Sanh của thế kỷ hai mươi

Một dây ná, mót cây chông, cùng tiến công giặc Mỹ.

Không tự ngắm mình. Anh chẳng hay đâu.

Hỡi chàng dũng sĩ! Cả năm châu, chân lý đang nhìn theo

Bóng Anh đi… và vành mũ tai bèo

Của Anh đó!

Ôi cái mũ vải mềm dễ thương như một bàn tay nhỏ.

Chẳng làm đau một chiếc lá trên cành

Sáng trên đầu như một mình trời xanh mà xông xáo,

mà tung hoành, ngang dọc.

Mạnh hơn tất cả đạn bom, làm run sợ cả

Lầu năm góc! Ta muốn hỏi Trường Sơn

Có đỉnh nào cao hơn

Chiếc mũ kia của chủ nghĩa anh hùng cách mạng?

Cảm ơn Đảng của chúng ta, Đảng làm ra ánh sáng

Người chưa đưa ta lên được sao Kim.

Nhưng đã cho ta một linh hồn và một trái tim

Biết lẽ phải, biết yêu thương, căm giận

Biết đi tới và làm nên thắng trận

Hôm nay sao vui thế? Sáng xuân nay

Ta đi tới, lòng ta như bay

Với mỗi làn mây, với từng cơn gió

Gió miền Bắc đang thổi vào Nam đó!

Gió mây đi, không đợi nắng xuân về

Không bay đi mà che những đoàn xe

Và những đoàn quân tuôn ra tiền tuyến….

Tổ quốc ta tai mơi ba năm đ.lu khổ gian nan:

bền gan kháng chiền.

Tiến lên!

Toàn thắng ắt về la!

Hôi bốn phương và những chiến trường xa

Xin lắng nghe… Phút giao thừa đang chuyển

Bác Hồ tới ấy là mùa xuân đến…

Hoan hô Xuân 68 anh hùng!

Hãy gầm lên như sấm sét đùng đùng

Tất cả pháo!

Và xông lên, dũng sĩ!

Như khí phách Trần, Lê

Như oai vũ Quang Trung.

Khắp thành thị nông thôn

Đánh tan đầu Mỹ, Ngụy!

Vì Độc lập, Tự do, núi sông hùng vĩ

Vì thiêng liêng giá trị Con Người

Vì muôn đời hoa lá xanh tươi

Ta quyết thắng. Giành mùa xuân đẹp nhất.

(23-1-1968)

BÁC ƠI !

Suốt mấy hôm rày đau tiễn đưa

Đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa…

Chiều nay con chạy về thăm Bác

Ướt lạnh vườn rau, mấy gốc dừa!

Con lại lần theo lối sỏi quen

Đến bên thang gác, đứng nhìn lên

Chuông ơi, chuông nhỏ còn reo nữa?

Phòng lặng, rèm buông, tắt ánh đèn.

Bác đã đi rồi sao, Bác ơi!

Mùa xuân đang đẹp nắng xanh trời

Miền Nam đang thắng, mơ ngày hội

Rước Bác vào thăm, thấy Bác cười.

Trái bưởi kia vàng ngọt với ai

Thơm cho ai nữa, hỡi hoa nhài!

Còn đâu bóng Bác đi hôm sớm

Quanh mặt hồ in mây trắng bay…

*

Ôi! Phải chi lòng được thảnh thơi

Năm canh bớt nặng nỗi thương đời.

Bác ơi, tim Bác mênh mông thế

Ôm cả non sông, mọi kiếp người.

Bác chẳng buồn đâu, Bác chỉ đau

Nỗi đau dâng nước, nỗi năm châu

Chỉ lo muôn mối như lòng mẹ

Cho hôm nay và cho mai sau…

Bác sống như trời đất của ta

Yêu từng ngọn lúa, mỗi cành hoa

Tự do cho mỗi đời nô lệ

Sữa để em thơ, lụa tặng già.

Bác nỗi miền Nam, nỗi nhớ nhà

Miền Nam mong Bác, nỗi mong Cha

Bác nghe từng bước trên tiền tuyến

Lắng mỗi tin mừng, tiếng súng xa…

Bác vui như ánh buổi bình minh

Vui mỗi mầm non, trái chín cành

Vui tiếng ca chung hòa bốn biển

Nâng niu tất cả, chỉ quên mình.

Bác để tình thương cho chúng con

Một đời thanh bạch, chẳng vàng son

Mong manh áo vải, hồn muôn trượng

Hơn tượng đồng phơi những lối mòn.

*

Ôi Bác Hồ ơi, những xế chiều

Nghìn thu nhớ Bác biết bao nhiêu!

Ra đi, Bác dặn: Còn non nước…

Nghĩa nặng, lòng không dám khóc nhiều.

Bác đã lên đường, nhẹ bước tiên

Mác Lê-nin, thế giới Người Hiền

Ánh hào quang đỏ thêm sông núi

Dắt chúng con cùng nhau tiến lên!

Nhớ đôi dép cũ nặng công ơn

Yêu Bác, lòng ta trong sáng hơn

Xin nguyện cùng Người vươn tới mãi

Vững như muôn ngọn dải Trường Sơn.

(6-9-1969)

CÓ THẾ NÀO YÊN?

(Gửi miền Nam thương yêu)

Tôi muốn viết những dòng thơ tươi xanh

Vẫn muốn viết những dòng thơ lửa cháy.

Có thể nào yên? Miền Nam ơi, máu chảy

Tám năm rồi. Sáng dậy, giữa bình minh

Tim lại đau, nhức nhối nửa thân mình.

Hôm nay, buổi mai hè, tháng sáu

Phượng đỏ bờ đê, ve kêu hàng sấu

Hà Nội dập dìu, rịu rã đường vui

Nghe tin ra, dạ lại ngùi ngùi!

Có thể nào nguôi? Từng viên đạn Mỹ

Bắn miền Nam. Nát thịt da xương tuỷ

Của mẹ cha, đồng chí, vợ con

Anh chị em ta, ai mất ai còn ?

“Hôm nay, sáng mai trong, trời lặng

Hai mươi tám máy bay lên thẳng

Của lục quân, lính thuỷ Mỹ, đi càn

Cách Sài Gòn 35 dặm phía Nam…”

“Hôm nay, mấy trung đoàn tinh nhuệ

Đang hành quân lên hướng Tây thành phố…”

Lại hôm nay… cứ thế… hôm nay

Tin miền Nam, máu chảy ngày ngày.

Có thể nào khuây ? Cỏ cây vẫn nhắc

Từng ngọn cỏ, cành cây miền Bắc

Vẫn rung rinh theo gió tự miền Nam

Cả đôi miền xao xuyến tiếng ve ran!

Có thể nào quên? Hỡi miền sâu thẳm

Của lòng ta! Hỡi ngày xanh thẳm

Nắng quê hương rười rượi đường dừa

Ngọt tiếng hò đưa những chuyến đò xưa…

Xuồng ai đó, bơi trong lau lách

Áo bà ba, súng nách, tay chèo?

Hỡi đồng chí dọc ngang sông rạch

Hãy cho hồn ta ruổi ruổi theo!

Cho ta lại trở về quê cũ

Bờ sông Hương hay bến sông Bồ

Cùng các mẹ, các o, các chú

Giành lại từng mảnh đất thành đô!

Cho ta được làm kho mìn nổ

Đèo Hải Vân, quật đổ quân thù

Cho ta được làm cây chông miệng hố

Đâm chết bầy giặc bố chiến khu!

*

Ôi đất mẹ hiền từ, yêu quý

Có nơi đâu, trên trái đất này

Như miền Nam, đắng cay, chung thuỷ

Như miền Nam, gan góc, dạn dày!

Đầu Tổ quốc, chính đây tiền tuyến

Mũi Cà Mau, nhọn hoắt mũi chông

Xưa, xung kích, tầm vông kháng chiến

Nay, hiên ngang, một dải Thành Đồng!

Miền Nam đó, ngọn đèn mặt biển

Giữa đêm giông, đỏ lửa đưa đường

- Hãy nhằm hướng phương Đông mà tiến

Hỡi những tàu trên các đại dương!

(16-6-1962)

CHIẾC ÁO XANH

Em lại nhuộm cho anh

Chiếc áo màu lá xanh

Vì em ơi chiến tranh

Không chịu màu áo trắng

Anh lại đi mưa nắng

Súng trên vai lên đường

Với màu xanh chiến thắng

Của miền Nam yêu thương

Giữa bom rơi đạn nổ

Những ngày đêm chiến trường

Anh sẽ quên gian khổ

Với màu xanh quê hương

Áo em nhuộm cho anh

Dù rách lành vẫn ấm

Vẫn tươi mãi màu xanh

Của tình yêu đằm thắm…

(21-10-1965)

CHUYỆN THƠ

Làm bí thư hoài cô bí… thơ ?

Rằng: Thơ với Đảng nặng duyên tơ

Thuyền bơi có lái, qua mưa gió

Không lái thuyền trôi, lạc bến bờ…

“Nghề” bí thư, đâu chuyện giấy tờ!

Lắng nghe cuộc sống gọi từng giờ

Phải đâu tim cũng thành khuôn dấu ?

Càng thấu nhân tình nên vần thơ!

(1-1967)

GIỮA NGÀY XUÂN

Giữa ngày xuân nắng trải mênh mông

Chúng tôi đi, trên một bãi sông Hồng

Người con gái, lượn quanh đồng, hớn hở;

Quê em đó! Hàm răng em trắng nở.

Ôi quê em, tươi đẹp bãi nâu non

Sông vòng quanh như đôi cánh tay tròn

Ôm con nhỏ, ru trong lòng mát rượi.

Lúa lên mật, thân tím màu áo cưới

Đồng ngô non, phơi phới tuổi xuân xanh

Quê hương em đây, mùa ngọt lành.

Người con gái đi nhanh trên đê nhỏ

Bước chân sào, tóc lồng giữa gió

Bỗng nghiêng đầu, như chim lắng trời cao

Tiếng máy cầy reo đâu đó, xôn xao

Và rúc rích tiếng ai cười trong mía…

Tôi muốn hỏi, như một chàng thi sĩ

Ngẩn ngơ nhìn bát ngát dải phù sa

Rằng: Đất trời, sông nước bao la

Và xuân đó, người đây, từ bao giờ đẹp vậy?

Tôi muốn hỏi từng cây ngô mía ấy

Bãi sống này, đã mấy đau thương ?

Ôi những ngày xưa… sống ngâm da, chết ngâm xương

Câu hát cũ, tái tê lòng đất nước!

Nhưng cứ lặng, trông người con gái bước

Hai cánh tay đưa trước, đánh đường xa

Như con thuyền quen vượt những phong ba

Gương ngực nở, đi đến bờ bến mới…

Hỡi em gái, hãy hát mùa xuân tới!

(1-1963)

HÃY NHỚ LẤY LỜI TÔI

Có những phút làm nên lịch sử

Có cái chết hoá thành bất tử

Có những lời hơn mọi bài ca

Có con người từ chân lý sinh ra.

Nguyễn Văn Trỗi!

Anh đã chết rồi

Anh còn sống mãi

Chết như sống, anh hùng vĩ đại.

Hỡi người Anh, đã khép chặt đôi môi

Tiếng Anh hô: “Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Đã vang dội. Và ánh đôi mắt sáng

Của Anh đã chói ngời trên báo Đảng.

Nghìn năm sau sẽ nhớ lại hôm qua

Một sáng mùa thu, giữa khám Chí Hoà

Anh đi giữa hai tên gác ngục

Và sau chúng, một người linh mục.

Anh bước lên, nhức nhói chân đau.

Dáng hiên ngang vẫn ngẩng cao đầu

Quần áo trắng một màu thanh khiết

Thân gầy yếu mạnh hơn cái chết

Bầy giết thuê là lũ viết thuê

Hai hàng đen, súng cắm lưỡi lê

Anh bước tới, mắt nhìn, bình thản

Như chính Anh là người xử án.

Cỏ trong vườn mát dưới chân Anh

Đời vẫn tươi màu lá rau xanh

Đây miếng đất của Anh đòi giải phóng

Đây máu thịt của Anh đòi cuộc sống.

Anh thét to: “Ta có tội gì đây ?”

Chúng trói Anh vào cọc mấy vòng dây.

Mười họng súng. Một băng đen bịt mắt

Anh thét lên: “Chính Mỹ kia là giặc!”

Và tay Anh giật phắt mảnh băng đen

Anh muốn thiêu, bằng mắt, lũ đê hèn

Với cái chết. Anh muốn nhìn giáp mặt

Như ngọn lửa không bao giờ dập tắt!

Chúng run lên, xông trói chặt Anh hơn

Đôi mắt Anh đã khô cháy căm hờn:

Phải chiến đấu như một người cộng sản

Trái tim lớn không sợ gì súng đạn!

Lệnh: Hàng đầu quỳ xuống! Một giây thôi

Anh thét lớn: “Hãy nhớ lấy lời tôi:

Đả đảo đế quốc Mỹ!

Đả đảo Nguyễn Khánh!

Hồ Chí Minh muôn năm!

Hồ Chí Minh muôn năm!

Hồ Chí Minh muôn năm!”

Phút giây thiêng, Anh gọi Bác ba lần!

Súng đã nổ. Mười viên đạn Mỹ

Anh gục xuống. Không, Anh thẳng dậy

Anh hãy còn hô: “Việt Nam muôn năm!”

Máu tim Anh nhuộm đỏ đất Anh nằm!

Mắt đã nhắm, không một lời rên rỉ

Anh chết vậy, như thiên thần yên nghỉ.

Chẳng cần đâu, cây thánh giá sắt tây

Của tay người linh mục ném bên thây!

Anh đã chết, Anh Trỗi ơi, có biết

Máu kêu máu, ở trên đời, tha thiết!

Du kích quân Ca-ra-cát đã vì Anh

Bắt một tên giặc Mỹ giữa đô thành

Anh đã chết, Anh chẳng còn thấy nữa

Lửa kêu lửa, giữa miền Nam rực lửa

Như trái tim Anh, ôi lửa nào bằng

Phút cuối cùng, chói lọi khối sao băng…

“Hãy nhớ lấy lời tôi!”

Nguyễn Văn Trỗi

Lời Anh dặn, chúng tôi xin nhớ:

Hãy sống chết quang vinh

Trước kẻ thù không sợ

Vì Tổ quốc hy sinh

Như lời anh, người thợ.

(23-10-1964)

KÍNH GỬI CỤ NGUYỄN DU

Nửa đêm qua huyện Nghi Xuân

Bâng khuâng nhớ Cụ, thương thân nàng Kiều…

Hỡi lòng tê tái thương yêu

Giữa dòng trong đục, bánh bèo lênh đênh.

Ngổn ngang bên nghĩa bên tình

Trời đêm đâu biết gửi mình nơi nao?

Ngẩn ngơ trông ngọn cờ đào

Đành như thân gái sóng xao Tiền Đường!

Nỗi niềm xưa nghĩ mà thương:

Dẫu lìa ngó ý, còn vương tơ lòng…

Nhân tình, nhắm mắt chưa xong

Biết ai hậu thế, khóc cùng Tố Như?

Mai sau, dù có bao giờ…

Câu thơ thuở trước, đâu ngờ hôm nay!

Tiếng đàn xưa đứt ngang dây

Hai trăm năm lại càng say lòng người

Trải bao gió dập sóng dồi

Tấm lòng thơ vẫn tình đời thiết tha

Đau đớn thay phận đàn bà

Hỡi ôi, thân ấy biết là mấy thân!

Ngẫm xem qua kiếp phong trần

Đời vui nay đã nửa phần vui đây.

Song còn bao nỗi chua cay

Gớm quân Ưng Khuyển, ghê bầy Sở Khanh.

Cũng loài hổ báo ruồi xanh

Cũng phường gian ác hôi tanh hại người!

Tiếng thơ ai động đất trời

Nghe như non nước vọng lời nghìn thu.

Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du

Tiếng thương như tiếng mẹ ru những ngày.

Hỡi người xưa của ta nay

Khúc vui xin lại so dây cùng Người!

Sông Lam nước chảy bên đồi

Bỗng nghe trống giục ba hồi gọi quân…

(1-11-1965)

LÁ THƯ BẾN TRE

Anh,

Phải chi em đến được cùng anh

Chỉ một ngày thôi, kể ngọn ngành!

Thư viết đôi trang, lòng cuộn cuộn

Như dòng sông cuốn lá tre xanh…

Anh ạ, từ hôm Tết tới nay

Giặc đi ruồng bố suốt đêm ngày

Thới Lai, Thới Thuận, liền hai trận

Ba bốn ngàn quân, bảy máy bay.

Biết không anh ? Giồng Keo, Giồng Trôm.

Thảm lắm anh à, lũ ác ôn

Giết cả trăm người, trong một sáng

Máu tươi lênh láng đỏ đường thôn.

Có những ông già, nó khảo tra

Chẳng khai, nó chém giữa sân nhà

Có chị gần sinh, không chịu nhục

Lấy vồ nó đập, vọt thai ra.

Anh biết không ? Long Mỹ, Hiệp Hưng

Nó giết thanh niên, ác quá chừng.

Hầm sáu đầu trai bêu cọc sắt

Ba hôm mắt vẫn mở trừng trừng!

Có em nhỏ nghịch, ra xem giặc

Nó bắt vô vườn, trói gốc sau

Nó đốt, nó cười… em nhỏ hét:

“Má ơi, nóng quá, cứu con mau!”

*

Ôi kể làm sao hết được anh!

Bao nhiêu máu chảy, bấy dòng kênh

Phải chi em gởi cho anh được

Nắm đất đang nồng lửa đấu tranh!

Anh ở ngoài kia, anh có nghe

Quê ta sông dậy tiếng chèo ghe

Ghe đưa trăm xác đi đời mạng

Rầm rập ngày đêm đi Bến Tre ?

Người chết đi cùng người sống dậy

Tử sinh một dạ, trả thù này.

Võ trang mấy trận, vang Bình đại

Cờ phất, bừng tươi đất Mỏ Cày.

Anh ạ, quê ta khá lại rồi

Như cây dừa cháy lại xanh chồi

Khổ thì vẫn khổ, nhưng tan giặc

Nhà lại xây nhà, vui lại vui!

Xin anh hãy tưởng, ở quê hương

Mía mọc xanh um đất mật đường

Ghe máy từng đoàn săn đuổi cá

Tưng bừng mặt biển buổi tinh sương.

Trống cờ “giải phóng” vui đêm hội

Ngói đỏ bờ kênh những mái trường

Vẫn đậm, như xưa, tình kháng chiến

Lại về, những tiếng hát yêu thương…

*

Ôi nói làm sao được hở anh

Buồn vui muôn nỗi của quê mình!

Phải chi em gởi cho anh được

Những ảnh hình ghi những tâm tình…

Anh ở ngoài kia, có mạnh không ?

Nhớ anh, em vẫn để trong lòng

Như con sông nhỏ ngày đêm ấy

Cứ chảy, trăm năm chẳng đổi dòng.

Em ở trong này, em vẫn trông

Cao cao ngoài đó, có mây hồng

Có anh đi đó, bên em đó…

Em đó, bên mình, anh thấy không ?

(4-7-1962)

MẸ SUỐT

Lặng nghe mẹ kể ngày xưa

Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình

Mẹ rằng: Quê mẹ Bảo Ninh

Mênh mông sóng biển lênh đênh mạn thuyền

Sớm chiều nước xuống triều lên

Cực thân từ thuở mới lên chín mười

Lớn đi ở bốn kẻ người

Mười hai năm lẻ, một thời xuân qua

Lấy chồng cũng khổ con ra

Tám lần đẻ, mấy lần sa, tội tình!

Nghĩ mà thương mẹ cha sinh

Thương chồng con laị thương mình xót xa…

Bây chừ sông nước về ta

Đi khơi đi lộng, thuyền ra thuyền vào

Bây chừ biển rộng trời cao

Cá tôm cũng sướng, lòng nào chẳng xuân!

Ông nhà theo bạn “xuất quân”

Tui may cũng được vô chân “sẵn sàng”

Một tay lái chiếc đò ngang

Bến sông Nhật Lệ, quân sang đêm ngày

Sợ chi sóng nước tàu bay

Tây kia ta đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua!

Kể chi tuổi tác già nua

Chống chèo xin cứ thi đua đến cùng!

Ngẩng đầu mái tóc mẹ rung

Gió lay như sóng biển tung trắng bờ…

Gan chi, gan rứa, mẹ nờ?

Mẹ rằng: Cứu nước, mình chờ chi ai?

Chẳng bằng con gái, con trai

Sáu mươi còn một chút tài đò đưa

Tàu bay hắn bắn sớm trưa

Thì tui cứ việc nắng mưa đưa đò…

Ghé tai mẹ, tôi tò mò:

Cớ răng ông cũng ưng cho mẹ chèo?

Mẹ cười: Nói cứng, phải xiêu

Ra khơi ông còn dám, tui chẳng liều bằng ông!

Nghe ra, ông cũng vui lòng

Tui đi, còn chạy ra sông dặn dò:

“Coi chừng sóng lớn, gió to

Màn xanh đây mụ, đắp cho kín mình!”

Vui sao câu chuyện ơn tình

Nắng trưa cồn cát Quảng Bình cũng say…

(4-11-1965)

MỘT CON NGƯỜI

Anh Thanh ơi!

Anh mất thật rồi sao ?

Mới hôm qua câu chuyện ra vào

Anh hăm hở như cờ lên mặt trận

Giọng say sưa như gió thồi ào ào…

Tưởng lại đưa Anh ra chiến trường

Đường về, vó ngựa thắng dây cương

Ngày mai… Ai biết chiều nay phải

Vĩnh biệt Anh nằm dưới gốc dương!

Có lẽ trong Anh nóng quá chừng

Đêm ngày quên gánh nặng trên lưng

Ra đi… bao nỗi mừng vui ấy

Ngập trái tim Anh… mạch máu ngừng!

*

Tôi chẳng buồn đâu, chỉ nhớ Anh

Mắt không muốn khóc, lệ vòng quanh

Nước non đau xót như lòng mẹ

Mất một người con: Nguyễn Chí Thanh!

Cứ nghĩ như Anh vẫn sống hoài

Mặt hiền như ruộng lúa nương khoai

Hai con mắt đỏ, bừng như lửa

Cái miệng cười tươi, sáng dặm dài…

Ở đâu nghèo đói, gọi xung phong

Lon nước, mo cơm lội khắp đồng

Ở đâu tiền tuyến, kêu Anh đến

Tay súng tay cờ, lại tiến công!

Anh vẫn là Anh những sớm trưa

Của quê hương, dãi nắng dầm mưa

Đẩy cày cách mạng, vai không mỏi!

Gặt mấy mùa vui, vẫn muối dưa…

Ôi! Sống như Anh, sống trọn đời

Sáng trong như ngọc, một con Người!

Thanh ơi! Anh mất rồi chăng đấy ?

Cứ thấy như Anh nở miệng cười!

(7-7-1967)

MIỀN NAM

Nếu tâm sự cùng ta, bạn hỏi

Tiếng nào trong muôn ngàn tiếng nói

Như nỗi niềm nhức nhói tim gan ?

- Trong lòng ta hai tiếng: Miền Nam!

Khi âu yếm cùng anh, em hỏi

Tên nào trong muôn ngàn tên gọi

Như mối tình chung thuỷ không tan ?

- Trong lòng anh, tên ấy: Miền Nam!

Nếu con hỏi quê nào đẹp nhất ?

Bóng dừa xanh quanh sóng biển lam

Óng xanh lúa chan hoà mặt đất

Xanh ngát trời… Quê ấy: Miền Nam!

Ôi miền Nam, vì sao mỗi lúc

Mây chiều xa bay giục cánh chim

Đêm khuya một tiếng bầu, tiếng trúc

Một câu hò… cũng động trong tim ?

Vì sao chẳng ngày vui trọn vẹn

Như bâng khuâng việc hẹn chưa làm ?

Vì sao miếng cơm ăn bỗng nghẹn ?

Một nửa còn cay đắng: Miền Nam!

Có ai biết ba ngàn đêm ấy

Mỗi đêm là biết mấy thân rơi!

Có ai biết bao nhiêu máu chảy

Máu miền Nam, hơn chín năm trời!

Vì sao, hỡi miền Nam yêu dấu

Người không hề tiếc máu hy sinh ?

Vì sao, hỡi miền Nam chiến đấu

Người hiên ngang không chịu cúi mình ?

Có ai hỏi vì sao không nhỉ

Ở miền Nam còn lửa chiến tranh ?

Có phải ở miền Nam, giặc Mỹ

Đang cùng ta chung sống hoà bình ?

Xin hãy trồng những đôi mắt nhỏ

Đôi tròng đen lặng ngó, rưng rưng.

Rào gai thép giam em bé đó

Và quanh em lửa đỏ bừng bừng!

Hãy trông những người con gái ấy

Người ta yêu, khuôn mặt trái xoan

Một sáng sớm mùa xuân, thức dậy

Bỗng giội tràn bom cháy, thành than!

Hãy nghe tự miền Nam, tiếng rú

Xé “trời xanh”, lũ “phượng hoàng” bay

Bầy chó dữ, những con người – thú

Ăn gan người, uống máu no say!

Hãy nghe tiếng những người đang sống

Như biển động, ầm ầm tiếng sóng

Và hãy nghe cả tiếng người xưa

Như gió khơi reo vọng rừng dừa!

Tất cả nói một lời: Giải phóng!

Cứu miền Nam! Cứu miền Nam!

Ôi cửa Phật cũng dầu sôi lưa bỏng

Dẫu thiêu mình làm đuốc, vẫn cam!

Có phải, hỡi miền Nam anh dũng!

Khi ta đứng lên cầm khẩu súng

Ta vì ta, ba chục triệu người

Cũng vì ba ngàn triệu trên đời!

Ta tha thiết tự do dân tộc

Không chỉ vì một dải đất riêng

Kẻ đã rắc trên mình ta thuốc độc

Giết màu xanh cả trái đất thiêng!

Ôi Tổ quốc giang sơn hùng vĩ

Đất anh hùng của thế kỷ hai mươi!

Hãy kiêu hãnh: trên tuyến đầu chống Mỹ

Có miền Nam anh dũng tuyệt vời.

Miền Nam trong lửa đạn, sáng ngời!

(14-12-1963)

NHỮNG NGỌN ĐÈN

Không gì thương bằng đôi mắt đen

Của người yêu nhìn ta đăm đắm

Không gì thân bằng những ngọn đèn

Trên đường đêm canh trời thăm thẳm.

Một túp lều rơm giữa cánh đồng

Mái chòi xơ xác gác ven sông

Đôi cành tre tạm che mưa gió

Những ngọn đèn treo, đỏ ấm lòng.

Đã mấy đêm rồi, xuân lại đông

Ngọn đèn như mắt của ai trông

Ngọn đèn như trái tim thương nước

Soi bóng ta đi rực lửa hồng

Ôi biết bao tình, bạn nhớ không ?

Ngọn đèn đồng chí giữa cơn dông

Tôi không rõ mặt người em ấy

Chỉ thấy trong đêm một bóng hồng…

(22-10-1965)

TẤM ẢNH

O du kích nhỏ giương cao súng

Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu

Ra thế! To gan hơn béo bụng

Anh hùng đâu cứ phải mày râu!

(1-1967)

TỪ CU-BA

Anh viết cho em, tự đảo này

Cu-ba, hòn đảo Lửa, đảo Say

Ở đây say thật, say trời đất

Sóng biển say cùng rượu mật, say…

Nửa vòng trái đất, rẽ tầng mây

Anh đến Cu-ba một sáng ngày

Nắng rực trời tơ và biển ngọc

Đào tươi một dải lụa đào bay.

*

Em ạ, Cu-ba ngọt lịm đường

Mía xanh đồng bãi, biếc đồi nương

Cam ngon, xoài ngọt vàng nông trại

Ong lạc đường hoa, rộn bốn phương.

Anh mải mê nhìn, anh mải nghe

Mía reo theo gió những thân kè

Tóc xanh xõa bóng, hàng chân trắng

Có phải tiên nga dự hội hè?…

Mừng bạn ngày vui, chén rượu đầy

Hết buồn, chưa hết nhớ chua cay

Em ơi, mía ngọt từng khi mặn

Máu trộn bùn vun gốc mía này.

Ngày xưa… bạn hỡi, mới dăm năm

Roi vọt trên lưng, thịt tím bầm

Như mía… Ngày xưa bao thận cháy

Đã bùng như mía, lửa hờn căm!

Đêm đã qua rồi. Những buổi mai

Anh đi quanh phố, dọc đường dài

Biển xanh trước mặt, bao la biển

Gió lộng triều vui dội pháo đài

Lởn vởn ngoài khơi những bóng ma

Hai con tàu Mỹ ngó dòm ta

Ô hay, bay vẫn ngu hoài vậy!

Chẳng thấy Cu-ba đứng đấy à?

Cho lũ bay rình, giương mắt trông:

Cu ba đây, chói ngọn cờ hồng

Cu-ba đạp sóng trùng dương tiến

Oai hùng như chiến hạm Rạng Đông!

Mặc ai sợ, mặc ai run

Ta đi, đèo núi, bước không chùn

Nghĩa quân, một chiếc thuyền xưa ấy

Há chẳng tung hoành, dậy nước non?

Chào cô em gái, nữ dân quân

Súng vác ngang vai, đẹp tuyệt trần

Lóng lánh mắt đen nhìn biển biếc

Trưa hè đứng gác, giữ ngày xuân

Trông em mà tưởng ở quê nhà

Cô gái Hòn Gai canh biển xa

Nhớ chị miền Nam từng đuổi giặc

Giữa Lau đồng Tháp, mía Tuy Hòa

*

Ở đây với bạn, mỗi ngày qua

Anh nhớ vô cùng đất nước ta!

Mai mốt, em ơi, rời xứ bạn

Anh về, e lại nhớ Cu-ba…

(8-1964)

TÁO RỤNG

Đạn bom giặc Mỹ phá ngày đêm

Trường học rời xa, phố vắng thêm

Đường sấu lâu rồi im tiếng guốc

Xuân về, táo rụng nhớ đàn em…

(1-1967)

TÂM SỰ

(Trả lời một bạn văn nước ngoài )

- Bạn hỏi vì sao đất nước này

Ngày đêm khói lửa vẫn hăng say

Tóc tang lòng vẫn không cay đắng

Gánh nặng đường xa chẳng chuyển lay ?

Có lẽ nghìn năm đã dạn dày

Anh hùng xưa để giống hôm nay

Khổ đau nhiều mới yêu thương lắm

Quen vượt trùng dương lái vững tay.

- Thù bạn đời nay có khác xưa,

Nghĩa tình e sớm nắng chiều mưa ?

Chợ trời thật giả đâu chân lý ?

Hàng hoá lương tâm cũng thiếu thừa ?

Tôi kể ngày xưa chuyện Mỵ Châu

Trái tim lầm chỗ để trên đầu

Nỏ thần vô ý trao tay giặc

Nên nỗi cơ đồ đắm biển sâu…

Chuyện cô du kích xóm Lai Vu

Rắn quấn bên chân vẫn bắn thù:

“Mỹ hại trăm nhà, lo diệt trước

Rắn, mình em chịu, có sao đâu!”

Chân lý, mặt trời soi sáng mãi

Lỗi lầm âu cũng bóng mây qua

Lương tâm đều vẫn trong như ngọc

Tình nghĩa anh em lại một nhà.

(2-1967)

THEO CHÂN BÁC

(Nhớ lời Di chúc, theo chân Bác)

Tháng năm ơi, có thể nào quên

Hàng bóng cờ tang thắt dải đen

Rủ giữa lòng đau. Ta nhớ mãi

Cuộc đời như ngọn lửa đầu tiên.

Tôi viết bài thơ mừng thọ Bác

Năm nay vừa tuổi tám mươi tròn

Chắc như thường lệ. Người đi vắng

Để mọi lời ca tặng nước non.

Tôi viết bài thơ cho các con

Mai sau được thấy Bác như còn

Phơ phơ tóc bạc, chòm râu mát

Đôi dép mòn đi, in dấu son.

Xin nhớ từ đây, nhớ lại ngày

Bác Hồ từ giã cõi Hôm nay

Bảy mươi chín tuổi xuân trong sáng

Vào cuộc trường sinh, nhẹ cánh bay…

Lạ thay, sức mạnh của tâm hồn

Mắt vẫn tươi như suối tận nguồn

Tay nhịp cho đời cao tiếng hát

Trời thu xanh ngát sáng Tuyên ngôn.

Như thế, Người đi… Phút cuối cùng

Nhẹ nhàng, thanh tịnh, rất ung dung

Lời Di chúc gửi, êm bên gối

Quên nỗi mình đau, để nhớ chung.

Bác ơi!

Thôi đập rồi chăng? một trái tim

Đỏ như sao Hoả, sáng sao Kim!

Muốn oà nức nở bên em nhỏ

Nước mắt ta đành nuốt, lặng im.

Cứ nghĩ: Hồn thơm đang tái sinh

Ngôi sao ấy lặn, hoá bình minh

Cơn mưa vừa tạnh. Ba Đình nắng

Bác đứng trên kia, vẫy gọi mình.

Súng hãy gầm lên, nén xót đau

Hãy lau ráo lệ, ngẩng cao đầu!

Chỉ xin nhớ để lời đêm trước:

Đốt pháo hoa mừng, đến lễ sau.

Bác đi… Di chúc giục lòng ta

Cho cả muôn đời một khúc ca

Lẽ sống, niềm tin, mong ước lớn

Và tình thương, ơn nghĩa bao la.

*

Tôi trở về quê Bác, làng Sen

Ơi hoa sen đẹp của bùn đen!

Làng quen như thể quê chung vậy

Mấy dãy ao chua, mảnh đất phèn.

Thăm lại vườn xưa, mái cỏ tranh

Thương hàng râm bụt, luống rau xanh

Ba gian nhà trống, nồm đưa võng

Một chiếc giường tre, chiếu mỏng manh.

Ôi sáng hè vui, Bác trở về

Vẫn không quên lối cũ, tình quê

Bạn xưa, còn nhớ khi câu cá

Nhớ quả cà ngon, nhớ gốc chè….

Nhớ những năm nao… Máu Cửa Rào

Thân yêu hai tiếng gọi “đồng bào”

Phận nghèo, nước mấtt, dân nô lệ

Đêm tối, trời mây, chẳng ánh sao.

Đã tắt lâu rồi, lửa nghĩa quân

Phan Đình Phùng đó, Tống Duy Tân

Nguyễn Trung Trực lại Hoàng Hoa Thám

Đầu dám thay đầu, chân nối chân!

Muôn dặm đường xa, biết đến đâu?

Phan Chu Trinh lạc lối trời Âu

Phan Bội Châu, câu thơ dậy sóng

Bạn cùng ai, đất khách dãi dầu?

Cha đã đi đày, đau nỗi riêng

Còn nghe tiếng gót nặng dây xiềng…

Mẹ nằm dưới đất, hay chăng hỡi

Xin sáng lòng con ngọn lửa thiêng!

Từ đó, Người đi… những bước đầu

Lênh đênh bốn biển, một con tàu

Cuộc đời sóng gió. Trong than bụi

Tay đốt lò, lau chảo, thái rau.

Mở mắt trông quanh, màu sắc mới

Những bờ bến lạ, nước nông sâu

A’, Âu đâu cũng lòng trong đục

Vàng máu chia hai cảnh khổ giàu.

Muôn nỗi đời như ảnh trắng đen

Bâng khuâng đêm lạnh, thức bên đèn

Một hòn gạch nóng nung tâm huyết

Mẩu bánh mì con nuôi chí bền.

Bao nẻo người đi, bước trước sau

Một câu hỏi lớn: Hướng về đâu?

Năm châu thăm thẳm, trời im tiếng

Sách thánh hiền lâu đã nhạt màu.

Găng-đi, quay lại chiếc xa xưa

Dệt tấm lòng nhân đựng gió mưa!

Nghiệp lớn, Tôn Văn vừa dựng đó

Trăm năm tay lái vững vàng chưa?

Ôi nhân loại! Địa cầu cháy bỏng

Lò sát sinh ngập máu xương rơi

Lũ đế quốc như bầy quỉ sống

Nướng người ăn, nhảy nhót, reo cười.

Bỗng sấm nổ, Rạng Đông chớp giật

Hoan hô Cách mạng tháng Mười Nga!

Tủ sắt ngai vàng quăng xuống đất

Công nông ta làm chủ đời ta,

Xóm thợ Pa-ri nghèo cuối ngõ

Tưng bừng gác trọ đón bình minh

Mác – Lê-nin đến… Từng trang đỏ

Chân lý đây rồi, lẽ tử sinh!

Đứng dậy! ơi Người cùng khổ ơi!

Tiếng chuông ta đánh, giục liên hồi

Hãy bay đi, hãy bay qua sóng

Về nước non xa, thức tỉnh đời…

*

Tháng Giêng, Mạc-tư-khoa tuyết trắng

Một người đi, quên rét buốt xương

Từ xa đến… Lòng đau trĩu nặng

Giữa dòng người im lặng trên đường.

Anh tìm ai? Lê-nin vĩ đại

Tinh hoa trái đất, chất kim cương

Con người đẹp nhất trong nhân loại

Trí tuệ, tình yêu của bốn phương.

Lê-nin ơi, Người Thầy, Người Cha

Niềm tin trong sáng mãi lòng ta

Đêm nay nằm đó, mà thanh thản

Vầng trán mênh mông toả chói loà.

Tưởng nghe tiếng Người vang giục bước

Hãy trở về châu A’ trẻ trung

Hỡi người trai Việt Nam yêu nước

Thổi bùng lên ngọn lửa anh hùng!

Về phương Đông, ta về phương Đông

Cùng phương Tây, giương ngọn cờ hồng

Đi ta đi, anh em đồng chí

Chặt xiềng gông, chặt hết xiềng gông!

Chào Trung Quốc trào sôi sức sống

Chào Quảng Châu công xã chính quyền

Đất tươi tốt. Đây mùa gieo giống

Hỡi Thanh niên cách mạng, vùng lên!

Hồn Nước gọi. Tiếng bom Sa Diện

Trái tim Hồng Thái nổ vang trời

Máu thơm tưới mầm non xuân đến

Vui lại rồi, Tổ quốc ta ơi!

Bác về kia! Đảng đã ra đời!

Trải mấy phong trần tuổi bốn mươi

Tay Bác cầm tay đồng chí trẻ

Tiến lên! Thời đại giục chân người.

*

Ôi sức trẻ! Xưa trai Phù Đổng

Vươn vai, lớn bổng dậy nghìn cân

Cưỡi lưng ngựa sắt bay phun lửa

Nhổ bụi tre làng, đuổi giặc Ân!

Như thế, buổi xuất quân hùng vĩ

Chúng ta đi, quyết chí, tự hào

Đường Kách mệnh sáng ngời chân lý

Đảng cầm cương lịch sử lên cao.

Hãy nghe khúc nhạc đầu hùng tráng

Bản trường ca chiến đấu Việt Nam

Trống Xô-viết rung trời Cách mạng

Cờ búa liềm đỏ đất Hồng Lam!

Khủng bố trắng. Máu dầm mặt đất

Chật Côn Lôn, Lao Bảo, Sơn La

Muôn chiến sĩ, một lòng bất khuất

Chỉ thương người sương tuyết bôn ba.

Nguyễn A’i Quốc. Ôi tên tha thiết

Của đời ta. Người ở phương nào?

Gió ơi gió, ơi chim có biết

Một người tù cất cánh bay cao?

Ta lại dấn chân vào trận mới

Sóng người dâng ngập lối, biểu tình

Rầm rộ cuộc diễu binh vĩ đại

Vì tự do, cơm áo, hoà bình.

Và những ngày qua, những tháng qua

Thư về từng lá, ấm lòng ta

Đường dài nẻo ngắn, lời khuyên dặn

Trăm nỗi buồn vui, việc nước nhà…

Chiến tranh nổ. Gần xa hùm sói

Cắn cổ nhau. Pháp bại, Nhật vào.

Thân một cổ hai tròng buộc trói

Phải vùng lên, này súng này dao!

Bắc Sơn gọi, Nam Kỳ nổi dậy

Sống một ngày hơn mấy mươi năm

Lửa căm giận sôi dòng máu chảy

Sức mỗi người bỗng hoá thành trăm!

*

Chiều mùa thu ấy… Đến Diên An

Có một Hồng quân, tay nóng ran

Đẩy chiếc xe bò lên với bạn

Rồi đi…. Lần bước xuống phương Nam…

Ôi sáng xuân nay, Xuân 41

Trắng rừng biên giới nở hoa mơ

Bác về… Im lặng. Con chim hót

Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ…

Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!

Nhớ thương, hòn đất ấm hơi Người

Ba mươi năm ấy, chân không nghỉ

Mà đến bây giờ mới tới nơi!

Ai đã đến, ai chưa đến đó

Có hòn núi Mác, suối Lê-nin

Hãy về thăm quê ta Pác Bó

Nơi Bác về, nguồn nước mới sinh.

Hỏi dòng khe ấy, hỏi tre lau

Những tháng ngày xưa…. Bác ở đâu?

Núi vẫn nghiêng đầu nghe vách đá

Hát cùng cây lá gió ngàn sâu…

Hát rằng:

Sáng ra bờ suối, tối vào hang

Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng

Bàn đá chông chênh, dịch sử Đảng

Cuộc đời cách mạng thật là sang!

Hang lạnh nhớ tay Người đốt củi

Bập bùng lửa cháy suốt đêm thâu

Ai hay ngọn lửa trong hang núi

Mà sáng muôn lòng, vạn kiếp sau!

Ngày hội lớn. Trung ương quanh Bác

Lán tre vừa lợp, ấm tình thương

Lịch sử hôm nay, đầu ngọn thác

Gọi toàn dân cứu nước, lên đường.

Việt Minh, hai tiếng dậy chiến khu

Truyền khắp dân gian, đuổi giặc thù

Cây đá mừng reo theo mỗi bước

Sớm hôm xóm núi bóng Già Thu….

*

Lam Sơn dậy một vùng Núi đỏ

Du kích quân rộn rã thao trường

Cao-Bắc-Lạng khơi dòng thác đổ

Chảy về xuôi, mở lối đại dương.

Lại thương nỗi: đoạ đày thân Bác

Mười bốn trăng tê tái gông cùm

Ôi chân yếu, mắt mờ, tóc bạc

Mà thơ bay… cánh hạc ung dung!

Xta-lin-grát. Đất trời vang động

E’n thu sang. Mừng Bác lại về!

Hoan hô Đội Tuyên truyền giải phóng

Buổi ra quân, gươm nóng lời thề!

Già nào

Trẻ nào

Đàn ông nào

Đàn bà nào

Kẻ có súng dùng súng

Kẻ có dao dùng dao.

Thấy Tây, cứ chém phứa

Thấy Nhật, cứ chặt nhào!

Ào ào ào… ào ào ào

Đường tiến công, sông núi xôn xao

Bác đã về xuôi. Chào Đại hội

Tiến quân ca sôi nổi Tân Trào!

Tổng khởi nghĩa! Lệnh truyền đêm trước

Sáng quân ra giải phóng Thái Nguyên

Hà Nội, Huế, Sài Gòn, cả nước

Đứng lên ta giành hết chính quyền!

*

Việt Nam, ta lại gọi tên mình

Hạnh phúc nào hơn được tái sinh

Mát dạ ông cha nghìn thuở trước

Cho đời, hai tiếng mới quang vinh!

Hôm nay sáng mồng hai tháng chín

Thủ đô hoa, vàng nắng Ba Đình

Muôn triệu tim chờ… chim cũng nín

Bỗng vang lên tiếng hát ân tình

Hồ Chí Minh! Hồ Chí Minh!

Người đứng trên đài, lặng phút giây

Trông đàn con đó, vẫy hai tay

Cao cao vầng trán… Ngời đôi mắt

Độc lập bây giờ mới thấy đây!

Người đọc tuyên ngôn…. Rồi chợt hỏi:

“Đồng bào nghe tôi nói rõ không?”

Ôi câu hỏi, hơn một lời kêu gọi

Rất đơn sơ mà ấm bao lòng!

Cả muôn triệu một lời đáp: “Có!”

Như Trường Sơn say gió biển Đông

Vâng, Bác nói, chúng con nghe rõ

Mỗi tiếng Người mang nặng núi sông.

Trời bỗng xanh hơn, nắng chói loà

Ta nhìn lên Bác, Bác nhìn ta

Bốn phương chắc cũng nhìn ta đó

Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà!

Ta đứng đây, lẫm liệt đường hoàng

Như Thạch Sanh, khí phách hiên ngang

Lưng đàn, tay búa, tay giương nỏ

Chém Mãng xà vương, giết đại bàng.

Chúng đến đó. Cả bầy hùm sói

Pháp theo Anh, một giống thực dân

Máu đã chảy. Miền Nam đã gọi

Những chuyến tàu hối hả ra quân…

Ghê thay lũ ô binh thổ phỉ

Kéo vào ăn, miền Bắc xác xơ

Nguy vận nước mong manh đầu chỉ

Sức toàn dân quyết giữ cơ đồ!

Bác Hồ thức. Năm canh không ngủ

Nghe phong ba gào thét đá ghềnh

Vững tay lái. Ôi người thuỷ thủ

Đã từng quen bốn biển lênh đênh!

Người trông gió bỏ buồm, chọn lúc

Nước cờ hay, xoay vạn kiêu binh

Lòng nhẫn nhục quyết không khuất phục

Yêu hoà bình, đâu sợ chiến chinh!

Giặc đã đánh. Thì ta quyết đánh!

Thà hy sinh tất cả, không nao

Lời Bác gọi, nửa đêm vang lệnh:

“Hãy xông lên, chiến sĩ đồng bào!”

Cả nước đáp một lời: Quyết thắng!

Phố phường giăng chiến luỹ, vươn cao

Xóm thôn dựng pháo đài, đứng thẳng

Tre thành chông, người hoá anh hào!

Trải chín năm trường, đi kháng chiến

Gót chân trơn càng luyện tinh thần

Con suối nhỏ cũng mang hồn biển

Mỗi đời riêng lớn giữa lòng dân.

Ta có Bác dẫn đường lên trước

Bác cùng ta, mỗi bước gian lao

Vui sao buổi hành quân nắng lửa

Bỗng gặp Người, lưng ngựa đèo cao…

Thương sao, sáng lên đường ra trận

Người đến thăm ta, vượt lũ nguồn

Nhớ sao giữa chiến trường lửa đạn

Người đứng trông ta đánh diệt đồn!

Chống gậy lên non xem trận địa

Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây

Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu

Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy

Ôi những chiều mưa đầm lá cọ

Bác vào, tươi mỗi lán lều con…

Bữa cơm muối, măng non bí đỏ

Tháng ngày vui có Bác mà ngon!

Nơi Bác ở: sàn mây vách gió

Sáng nghe chim rừng gáy bên nhà

Đêm trắng một ngọn đèn khêu nhỏ

Tiếng suối trong như tiếng hát xa

Tiếng hát xa đưa… Muôn tiếng hát

Điện Biên! Trời đất dậy tin mừng

Bác Hồ khẽ vuốt chòm râu mát

Gió sớm đưa hương ngát cả rừng…

Điện Biên! Lừng lẫy Việt Nam ta

Vang tiếng kèn vui gọi mọi nhà

Mời bạn gần xa ra tuyến lửa

Mở đường giải phóng A’-Phi-La!

*

Chưa vẹn tròn vui, đã sáng tươi

Đường lên hạnh phúc đỏ chân trời

Bốn nghìn năm cũ, bao mơ ước

Đã dược hôm nay, rạng mặt người!

Chung sức lại, ơi anh ơi chị

Ruộng đồng ta, nhà máy ta đây

Chỉ hai tiếng thân yêu: đồng chí

Đã thương rồi, ấm những bàn tay.

Đơn giản vậy, cơm ăn áo mặc

Của ta nay, nặng biết bao tình

Cả không khí, trời xanh miền Bắc

Cũng trong như lòng Bác thương mình!

Muôn dặm ta đi, mới bước đầu

Nhớ lời Bác dạy, dễ quên đâu!

Nước non còn nỗi đau chia cắt

Nam Bắc hai miền, ta có nhau

Giặc Mỹ ngông cuồng đã đến đây

Hắn thường đem súng doạ Đông Tây

Lương tâm quen thói vàng mua bán

Có chúng ta đây, diệt chúng mày!

Máu đọng chưa khô, máu lại đầy

Hỡi Miền Nam trăm đắng nghìn cay

Hăm lăm năm chẳng rời tay súng

Đi trước về sau, đã dạn dày!

Hỡi Miền Bắc đó, nặng đôi vai

Gánh cả non sông, vượt dặm dài

Xẻ dọc Trường Sơn, đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai!

Ôi! đất anh hùng dễ mấy mươi

Chìm trong khói lửa, vẫn xanh tươi

Mưa bom, bão đạn, lòng than thản

Nhạt muối, vơi cơm, miệng vẫn cười.

Thời đại lớn cho ta đôi cánh

Không có gì hơn Độc lập Tự do!

Bốn mươi thế kỷ cùng ra trận

Có Đảng ta đây, có Bác Hồ.

Ta hiểu. Miền Nam thương nhớ Bác

Nóng lòng mong đợi Bác vào thăm

Ta hiểu. Đêm nằm nghe gió gác

Bác thường trăn trở, nhớ Miền Nam!

Ai nói giùm ta hết tấm lòng

Bác Hồ thương nhớ mỗi dòng sông

Mỗi hòn núi ở Miền Nam đó

Như thịt da ta rỏ máu hồng!

Bản đồ bên vách treo, không nói

In mãi bàn tay Bác chỉ đường

Tấm lịch ngày ngày nghe Bác hỏi:

Hôm nay, đâu thắng ở tiền phương?

Ơi anh Giải phóng chân không mỏi

Mỗi bước hành quân, mỗi chiến công

Có thấy ấm lòng nghe Bác gọi

Sáng đường, đôi mắt Bác hằng trông!

Các anh, các chị ở trong ra

Những đứa con yêu trở lại nhà

Có phải mỗi lần ta gặp Bác

Bác vui như trẻ lại cùng ta?

Ôi! nụ cười vui của Bác Hồ

“Miền Nam đánh giỏi, Mỹ thua to!”

Bác ơi! Con biết con chưa giỏi

Quét sạch đường đi, để Bác vô!

*

Còn những ai chưa được một lần

Trong đời, gặp Bác? Hãy nhanh chân

Tiến lên phía trước! Trên cao ấy

Bác vẫn đưa tay đón lại gần….

Bác vẫn đi kia… giữa cánh đồng

Thăm từng ruộng lúa, hỏi từng bông

Ghé từng hợp tác, qua thôn xóm

Xem mấy trường tươi, mấy giếng trong….

Bác vẫn về kia… Những sớm trưa

Hỏi lò than, xưởng máy, giàn tơ

Hỏi anh hỏi chị công nhân ấy

Vàng ngọc thi đua được mấy giờ?

Ơi anh bộ đội trên mâm pháo

Mắt lượn trời cao, dõi bóng mây

Có thấy, bốn mùa, quên nắng bão

Bên ta, Bác vẫn thức đêm ngày?

Biết chăng, hỡi mẹ rất anh hùng

Con mấy lần đi lập chiến công

Hỡi chị hằng trông ngày thắng trận

Bác khuyên thương nhớ vững bền lòng.

Và các em, có hiểu vì sao

Lòng Bác mênh mông vẫn dạt dào

Yêu nụ mầm non, yêu tuổi trẻ?

Biển thường yêu vậy sóng xôn xao…

Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên Người: Hồ Chí Minh

Như một niềm tin, như dũng khí

Như lòng nhân nghĩa, đức hy sinh.

Đâu chẳng vang lời Bác thiết tha?

Đời vui tiếng Bác ấm muôn nhà

Bác đi… Đâu cũng nghe chân bước

Như gió xuân về, đất nở hoa….

Nếu có hôm nào ta vắng Bác

Chắc là Người bận chuyến đi xa…

Ơi đàn em nhỏ quên ca hát

Hãy lớn ngoan như Bác có nhà!

*

Anh dắt em vào cõi Bác xưa

Đường xoài hoa trắng nắng đu đưa

Có hồ nước lặng sôi tăm cá

Có bưởi cam thơm, mát bóng dừa.

Có rào râm bụt đỏ hoa quê

Như cổng nhà xưa Bác trở về

Có bốn mùa rau tươi tốt lá

Như những ngày cháo bẹ măng tre….

Nhà gác đơn sơ, một góc vườn

Gỗ thường mộc mạc, chẳng mùi sơn

Giường mây chiếu cói, đơn chăn gối

Tủ nhỏ, vừa treo mấy áo sờn.

Máy chữ thôi reo, nhớ ngón đàn

Thong dong chiếc gậy gác bên bàn

Còn đôi dép cũ, mòn quai gót

Bác vẫn thường đi giữa thế gian…

Bụt mọc dầm chân đứng đợi ai

Quanh hồ thấp thoáng bóng hôm mai

Ngọn đèn kia thức bên ai đó

Mà dạ hương còn phảng phất bay!

Ô vẫn còn đây, của các em

Chồng thư mới mở, Bác đang xem

Chắc Người thương lắm lòng con trẻ

Nên để bâng khuâng gió động rèm…

Con cá rô ơi, chớ có buồn

Chiều chiều Bác vẫn gọi rô luôn

Dừa ơi, cứ nở hoa đơm trái

Bác vẫn chăm tay tưới ướt bồn

Ôi lòng Bác vậy, cứ thương ta

Thương cuộc đời chung, thương cỏ hoa

Chỉ biết quên mình, cho hết thảy

Như dòng sông chảy, nặng phù sa.

Như đỉnh non cao tự giấu hình

Trong rừng xanh lá, ghét hư vinh

Bác mong con cháu mau khôn lớn

Nối gót ông cha, bước kịp mình.

Ta vào thăm Bác, gặp Lê-nin

Trán rộng yêu thương, dõi mắt nhìn

Người đến cùng ta, ngồi với Bác

Như hình với bóng, một anh linh.

*

Bác ơi!

Xin để Người yên giấc mộng say

Còn trời đất đó, nước non đây

Còn ba mươi triệu con Nam Bắc

Quyết thắng, bền gan, tay nắm tay.

Còn triệu anh em đồng chí đó

Bốn mươi năm Đảng, óc tim này.

Nhớ lời Di chúc, theo chân Bác

Lên những tầng cao, thẳng cánh bay!

Ngày mai, thống nhất lại non sông

Mẹ được gần con, vợ gần chồng

Ôi đến ngày ta vui sướng nhất

Thoả lòng Bác lại trở về trông!

Đời sẽ tươi hơn, xây dựng mới

Đàng hoàng to đẹp, sáng trời Đông

Tuổi xanh vững bước lên phơi phới

Đi tới, như lòng Bác ước mong.

Đem ngày gần lại, đổi năm xa

Nghĩa lớn tình chung, vẫn ruột rà

Bốn biển anh em hoà hợp lại

Trăm đường một hướng, nở muôn hoa

*

Bác ơi!

Tết đến. Giao thừa đó

Vẫn đón nghe thơ Bác mọi lần

Ríu rít đàn em vui pháo nổ

Tưởng nghìn tay Bác vỗ xuân sang…

(1-1970)

TIẾNG HÁT SANG XUÂN

Lá bàng đang đỏ ngọn cây.

Sếu giang mang lạnh đang bay ngang trời

Mùa đông còn hết em ơi

Mà con én đã gọi người sang xuân!

Phải chăng vui đã đến tuần.

Nên con én biếc liệng gần liệng xa.

Én bay mặt sóng Hồng Hà

Én bay vào lại bay ra gọi đàn…

Hẵn là sương giá chưa tan

Nên con én mới kết đoàn đưa xuân

Hỡi người, muôn nỗi gian truân

Mười năm cũ sắp hóa thân một ngày?

Mở tờ lịch mới hôm nay

Biết là xuân đến cầm tay lên đường

Rộn ràng thay, cảnh quê hương

Nửa công trường, nửa chiến trường xôn xao…

Xuân ơi xuân chọn hướng nào

Vui đây miền Bắc hay vào miền Nam?

ngoài trời nắng đỏ cành cam

Chắc trong ấy nắng xanh lam ngọt dừa.

Dẫu rằng khi gió khi mưa

Tiết xuân đang đến, cũng vừa ấm chung

Dẫu chưa một mái trùng phùng

Phút giao thừa gọi vui chung, lại gần…

Hỡi người Anh, Giải phóng quân

Hai mươi năm chẳng dừng chân trên đường

Vẫn đôi dép lội chiến trường

Vẫn vành mũ lá coi thường hiểm nguy

Tuốt gươm khôgn chịu sống quỳ,

Tuổi xanh chẳng tiếc, sá chi bạc đầu!

Lớp cha trước, lớp con sau

Đã thành đồng chí chung câu quân hành…

Anh đi, xuôi ngược tung hoành

Bước dài như gió, lay thành chuyển non

Mái chèo một chiếc xuồng con

Mà sông nước dậy sóng cồn đại dương!

Hôm nay đâu đó tiền phương

Xuân vui chợt đến giữa đường hành quân

Hẹn gì, năm mới, cùng xuân?

Đường xa có lẽ đang gần… hỡi Anh?

Tiếng ai cười vậy trong lành?

A! Con chim hót rung cành dâu tơ…

Phải rồi xuân mải tìm thơ

Hết Nam lại Bắc, bây giờ thấy đây!

Cùng em xin hãy cầm tay

Quanh Hồ Gươm lại Hồ Tây… xuất hành

Hỏi xuân có biết hơn anh

Đất trời ta đã thêm xanh mấy lần?

Vì sao ngày một thanh tân?

Vì sao người lại mến thân hơn nhiều?

Vì sao cuộc sống ta yêu

Mỗi giây mỗi phút, sớm chiều thiết tha?

Vì sao mỗi hạt mưa sa

Mỗi tia nắng rọi cũng là tình chung?

Xuân vui ca múa mọi vùng

Bắc Nam đâu cũng anh hùng vì sao?

*

Ngẩn ngơ nghe tiếng ai chào

Chị hàng hoa rẽ lối vào Đồng Xuân…

(12-1-1966)

TIỄN ĐƯA

(Tặng bạn thơ Th.)

Đưa tiễn anh đi mấy dặm đường

Nặng tình đồng chí lại tình đồng hương!

Đã hay đâu cũng say tiền tuyến

Mà vẫn bâng khuâng mộng chiến trường!

Dẫu một cây chông trừ giặc Mỹ

Hơn nghìn trang giấy luận văn chương

Đi đi, non nước chờ anh đó!

Tiền tuyến cần thêm? Có hậu phương…

(9-1964)

XUÂN SỚM

Xuân đến năm nay, sớm lạ thường

Trời đang rét ngọt, sáng nhiều sương

Ong kêu ong dậy đường hoa vải

Rực lúa chiêm vàng, bướm bướm vàng.

Ơi con cò trắng bay ngang

Có nom thấy lúa thẳng hàng xanh xanh ?

Xuống đây mà ngắm cùng anh

Ngón tay các chị cấy nhanh như đàn.

Nghé con, mày đứng cho ngoan

Chớ xô hàng chuối hàng xoan mới trồng

Kênh mương vừa nắn thẳng dòng

Chớ leo bờ thửa bờ vùng mới xây.

Quít nhà ai chín đỏ cây

Hỡi em đi học, hây hây má tròn

Trường em mấy tổ trong thôn

Ríu ra ríu rít chim non đầu mùa…

*

Như nghìn năm đẹp nét xuân xưa

Bỗng toả gương trong, sạch bụi mờ

Xuân mới, đơn sơ, đằm thắm vậy

Căng đầy sức dậy, dáng non tơ…

Đi giữa đồng xuân, dạ ngẩn ngơ

Quê hương ta hỡi! Có ai ngờ

Mỗi dòng kênh đó, bờ tre đó

Máu đã rơi nhiều, đỏ ước mơ!

Mà vẫn chưa yên. Vẫn những ngày

Đạn bom còn giội, nát đường cày

Còn toan xoá sạch màu xanh lúa

Toan xé trời xanh của én bay!

Giặc Mỹ! Cứ đem mày đến đây!

Chúng ta, pháo đã sẵn trong tay

Lúa ta vẫn tốt, cây ta lộc

Xuân vẫn về cho ong bướm say…

*

Ôi những nàng xuân rất dịu dàng

Hát câu quan họ chuyến đò ngang

Nhẹ nhàng tay cấy bên sông ấy

Súng khoác trên lưng, chẳng ngỡ ngàng.

Ai biết vì sao ? Lúc đất trời

Chuyển mùa, rét dữ, gió sương rơi

Ấy ngày xuân đến… nên hoa lá

Cứ nở, như không đợi nắng mời.

Ta giữ cho ai ? Mảnh đất này

Việt Nam! Hai tiếng gọi hôm nay

Mênh mông đôi cánh bay muôn dặm

Qua mấy trùng dương, vượt tuyết dày.

Nghe nói nhiều nơi còn lạnh lắm

Mùa xuân đến chậm, giá lâu tan

Ước gì mang ít hoa xuân sớm

Gửi bạn gần xa, bớt nỗi hàn…

Xuân ở miền Nam có nóng không ?

Tết nay dưa hấu chín đầy đồng

Đoàn xe kia chạy đâu nhanh thế ?

Lá nguỵ trang reo, cuốn lại hồng…

(12-1-1966)

 

-TỪ ẤY-

 

Giới thiệu: Tập thơ Từ ấy (1937- 1946) là chặng đường đầu mười năm thơ của Tố Hữu. Tập thơ gồm ba phần: Máu lửa, Xiềng xíchGiải phóng tương ứng với ba chặng đường trong mười năm đầu hoạt động của người thanh niên cách mạng Tố Hữu. Nội dung chủ yếu là thể hiện cái tôi trữ tình của nhà thơ, yêu thương những con người lao khổ, khơi dậy ở họ tinh thần đấu tranh và tin tưởng ở tương lai; thể hiện tinh thần đấu tranh bất khuất của người chiến sĩ cộng sản; là tiếng reo vui khi đất nước được giải phóng. Dù còn những hạn chế nhưng vẫn thể hiện được giọng điệu thiết tha, sôi nổi, chân thành và tràn đầy chất lãng mạn.

 

—–

 

Ý XUÂN

Xuân bước nhẹ trên nhành non lá mới
Bạn đời ơi, vui chút với trời hồng!
Hết lạnh rồi, gió bắc với mưa đông
Đây nắng tới với chim ca lanh lảnh
Thì vui chút cho hồn thêm nhựa mạnh
Gân thêm săn và máu hận thêm nồng!
Đời lạt mùi và đau đớn bất công
Là để việc cho đời xuân sức khoẻ
Kiêu hãnh chút, bạn đời ơi, tuổi trẻ
Say tương lai là tuổi của anh hùng!
Đứng lên đi, xây dựng cuộc đời chung
Nắm tay sắt quyết đồng tâm lật đổ
Cả chế độ hung tàn gây thống khổ
Và tị hiềm, và gian dối điêu vong!
Đứng lên đi, hởi tuổi trẻ xung phong
Sóng cách mạng đang gầm rung thế giới!

Xuân bước nhẹ trên nhành non lá mới
Bạn đời ơi, vui lắm, cả trời hồng!


(Xuân 1939)

ĐỜI THƠ

(Tặng Lung)

Một đêm nữa, rồi thôi ra ngục tối
Mà lòng anh sao vẫn nặng trăm chiều
Ngoài song giăng, trăng sáng biết bao nhiêu
Mà anh thấy trời đen như vực thẳm!
Mừng lo đó, cuốn trăm vòng rối rắm
Hết tù nhưng đời vẫn lắm xiềng gông!
Ừ mai đây, chân lại sẽ thong dong
Thân rảnh nhẹ không vướng còng xích nữa
Anh lại sẽ trở về đeo kiếp thợ
Sống hôm nay chẳng biết có ngày mai
Hai bàn tay, ấy đó cả gia tài!
Anh lại sẽ lần hồi đi bán dạo
Bao tuỷ máu, mua ngày hai bữa gạo
Với quanh năm, đôi bộ áo quần xanh.
Thế rồi sao, còn vợ với con anh ?
Trong mí mắt, cảnh gia đình hiện tới
Anh lại thấy ổ nhà tranh rách rưới
Ngoài ngoại ô, rác bẩn như chuồng heo
Nằm soi lưng lở lói dưới ao bèo.
Đây là góc buồng xưa trong bóng tối
Có tiếng khóc nghe sao buồn nhức nhối
Một đứa con ghẻ mụn bám đen ruồi
Đang chao mình tấp tểnh đẩy tao nôi
Để ru ngủ một thằng em quặn đói.
Mẹ chúng nó còn lang thang bước mỏi
Ngoài đường xa phố sáng bán chè rao
Đó con anh và đó vợ năm nào
Xưa đã khổ mà nay càng thêm khổ!
Chừ anh lại để nơi đau đớn cũ
Hết tù nhưng rồi biết tính sao đây ?

Cứ đeo theo mà chắp nối dòng ngày
Chỉ trôi tới một vũng lầy biết trước
Rồi sẽ chết, ôi vô duyên vô phước
Ngựa khô hơi quỵ gối bên đường trường!
Chừ sao đây! Về ấp lại tình thương
Để lưng vợ tạm nương ngày tháng lạnh
Con đỡ đói tới khi vừa mạnh cánh
Khỏi dầm sương dãi nắng kiếp lang thang ?
Chừ sao đây! Kéo cờ trắng đầu hàng
Hay chuyển sức trăm cân đầu búa sắt
Gạt phăng hết những tình duyên nhỏ nhặt
Để tay ghì riết chặt khối đời to ?

Chết con ta ? Nhưng sống vạn đời thơ
Ừ chúng cũng là con ta đó cả.
Vợ ta chết ? Nhưng sống muôn em ả
Nhà ta tan ? Nhưng sống vạn gia đình.
Không, phải hy sinh, phải nhất thiết hy sinh
Lòng vô sản phải mang tình nhân loại
Chí đã quyết ra đi là tiến mãi!

Ngoài song giăng, đêm đã biến từ nào
Có con nhồng đâu đó hót trên cao
Mây ửng đỏ ở ven trời xa rộng…


(Xà lim Quy Nhơn, tháng 10-1941)

ĐÊM GIAO THỪA

Đêm nay pháo nổ giao thừa
Mà người chiến sĩ không nhà còn đi
Truông dài, bãi rộng, đồng khuya
Người đi như chẳng nhớ gì tết xuân
Người đi quên hết gian truân
Say mê như một dân quân trên đường
Xóm làng phảng phất quê hương
Nước non man mác tình thương mặn nồng
Song trong mưa gió lạnh lùng
Tái tê chân cũng ngại ngù bước gieo
Nép lưng vào miếu tranh nghèo
Nao nao lòng lại mơ theo cờ hồng.


(Xuân 1943)

ĐÔNG

Đêm nay gió biển đông về
Mùa thu chừng đã tái tê đất trời
Non quanh chừng đã lạnh rồi
Rừng sâu run rẩy, xa vời tiếng rung

Sân lao mấy cội vông đồng
Lá cành xao xác, buồn đông não nề
Một mình nằm tựa đêm nghe
Lạnh lùng gió lọt vào khe cửa buồng

Mền không mà chiếu cũng không
Một mình trơ trọi giữa phòng xà linh
Nằm nghe mình chuyện với mình
Mênh mông nhớ bạn, gởi tình trăm phương…


(Lao Bảo, tháng 12-1940)

ĐÔNG KINH NHUỘM MÁU

(Tặng những người đàn bà Nhật chết trên đường sắt Đông Kinh)

Nhật hoàng! Nhật hoàng!
Trên ngai vàng chễm chệ
Uất hận của Phù Tang
Đã vang cùng sóng bể!

Trong lầu son lộng lẫy
Phe phẩy quạt ngà xinh
Nghe không ngươi huyết chảy
Trên đường sắt Đông Kinh ?

Nghe không ngươi lời van
Từ đáy lòng tha thiết:
- Thôi bàn tay hung tàn
Bắt chồng con ta chết

Biết bao nhiêu quả phụ
Nhăn trán nhìn va-gông
Bao nhiêu nàng ủ rũ
Run rẩy đứng trông chồng!

Bỗng lay động ngàn binh
Còi tàu vang tiếng thét
Và đoàn xe rùng mình
Sắp lăn vào cõi chết

Và khối người kinh hãi
Xúc động bởi tình thương
Như một đoàn hổ dại
Cùng tuôn đổ ra đường

Tung cao mulôn bàn tay
Những bàn tay rối loan:
- Hỡi thiên tử cao dày
Vì chúng tôi cứu nạn!

Lần thứ hai còi thét
- Mặc! chúng tôi nằm đây!
Hỡi Thiên hoàng soi xét
Chiến địa đã tràn thây!

Còi lại thét. Không thôi
Vẫn nhường lời nức nở:
- Trả chồng con chúng tôi
Hỡi Thiên hoàng muôn thuở!

Thiên hoàng trong cung điện
Lạnh ngắt, nghe gì đâu ?
Và đoàn xe cứ nghiến
Tan nát những xương đầu.

Nhật hoàng! Nhật hoàng!
Trên ngai vàng chễm chệ
Uất hận của Phù Tang
Đã vang cùng sóng bể!


Huế, tháng 5-1938

ĐI

(Tặng bạn trẻ)

Đi, bạn ơi, đi! Biệt tháng ngày
Hoang mang không định hướng tương lai
Buồn thiu như dưới chiều quê lặng
Dải nước mương lê xuống vũng lầy.

Đi, bạn ơi, đi! Sống đủ đầy
Sống trào sinh lực, bốc men say
Sống tung sóng gió thanh cao mới
Sống mạnh, dù trong một phút giây.

Đi, bạn ơi, đi! Cả cuộc đời
Của ta nào chỉ của ta thôi!
Đã vay dòng máu thơm thiên cổ
Phải trả ta cho mạch giống nòi!

Trả hết, không quyền tiếc mảy may
Trả ngay không hề khất rày mai
Nước non rên xiết trong xiềng xích
Đã giục ta ra giữa chiến đài!

Và vạn anh hùng trên gió mây
Và nghìn thế hệ tới sau đây
Đương nhìn ta đó! Đi đi bạn
Cất nhẹ thân lên giữa phút này

Nỗ lực bình sinh diệt địch cừu
Chúng ta nào phải lũ phiêu lưu
Tùng bừa sinh ạng lên đùa bỡn
Với gió mây như đứa thả diều.

Ta đã đi, là ta quyết đi!
Đạp bằng trở lực, vượt gian nguy
Ngực còn thoi thóp, tim còn đập
Còn nghiến răng giương thẳng nghĩa kỳ!


(1944)

ĐI ĐI EM

Rứa là hết! Chiều ni em đi mãi
Còn mong chi ngày trở lại Phước ơi!
Quên làm sao, em hỡi, lúc chia phôi
Bởi khác cảnh, hai đứa mình nghẹn nói.

Em len lét, cúi đầu, tay xách gói
Áo quần dơ, cắp chiếc nón le te
Vẫn chưa thôi, lời day dứt nặng nề
Hàng dây tiếng rủa nguyền trên miệng chủ!

Biết không em, nỗi lòng anh khi đó ?
Nó tơi bời đau đớn lắm em ơi!
Bàn chân em còn luyến tiếc không rời
Nơi em đã cùng anh vui phút chốc.

Những đêm tối, anh viết bài em học
Cho em quên bớt nỗi nhọc ban ngày
Nơi bao nhiêu âu yếm tuổi thơ ngây
Anh đã trút cho lòng em tất cả!

Em ngoái cổ nhìn anh ta chỉ trả
Thầm cho nhau đôi mắt ướt ly sầu!
Biết làm sao, em hỡi, nói cùng nhau ?
Tiếng chưởi mắng vẫn phun hoài, nhục nhã!

Thì em hỡi! Đi đi, đừng tiếc nữa!
Ngại ngùng chi ? Nấn ná chỉ thêm phiền!
Đi đi em, can đảm bước chân lên
Ừ đói khổ đâu phải là tội lỗi!

Anh mới hiểu: càng ngậm ngùi khổ tủi
Càng dày thêm uất hận của lòng ta
Nuôi đi em, cho đến lớn, đến già
Mầm hận ấy trong lồng xương ống máu

Để thêm nóng mai kia hồn chiến đấu
Mà hôm nay anh đã nhóm trong lòng!


(Huế, 2-1938)

BA TIẾNG

Nghĩa đời trong ba tiếng:
Máy điện giục gầm gù
Chuông đạo hát vô tư
Kiểng tù khua gắt gỏng
Mỗi tiếng riêng một giọng
Mỗi giọng riêng một lời.

Máy bảo: “Đổ mồ hôi
Hay dầu sôi nước mắt
Rã rời tay cũng mặc
Mi phải suốt đời mi
Làm nữa, phải làm đi
Không một giây ngừng nghỉ”.
Chuông khuyên, lời uỷ mị:
“Con, nhận khổ đời con
Để nhẹ thoát linh hồn
Thiên đàng trong nhẫn nhục
Oán thù là địa ngục.
Cười vui theo gió quên”.

Và kiểng doạ: “Nằm yên
Phải cúi đầu khuất phục
Đây thành lao cửa ngục
Đây xiềng xích, gông cùm
Đây mũi sũng, làn gươm
Chết, nếu mi đòi sống”.

Kiểng tù khua gắt gỏng
Máy điện giục gầm gừ
Chuông đạo hát vô tư:
Nghĩa đời trong ba tiếng.


(Xà lim Quy Nhơn, tháng 8-1941)

BÀ MÁ HẬU GIANG

Trời Hậu Giang, tù và dậy rúc
Phèng la kêu, trống giục vang đồng
Đường quê đỏ rực cờ hồng
Giáo lê sáng đất, tầm vông nhọn trời
Quyết một trận, quét đời nô lệ
Quăng máu xương, phá bẻ xiềng gông!

Hỡi ôi! Việc chửa thành công
Hôm nay máu chảy đỏ đồng Hậu Giang
Giặc lùng, giặc đốt xóm làng
Xác xơ cây cỏ, tan hoang cửa nhà
Một vùng trắng bãi tha ma
Lặng im, không một tiếng gà gáy trưa
Có ai biết, ai ngờ trong đó
Còn chơ vơ một ổ lều con
Đạn bom qua, hãy sống còn
Núp sau lưng rộng một hòn đá to.
Có ai biết trong tro còn lửa
Một má già lần lữa không đi
Ở đây sóng gió bất kỳ
Má ơi, má ở làm chi một mình ?
Rừng một dải U Minh tối sớm
Má lom khom đi lượm củi khô
Ngày đêm củi chất bên lò
Ai hay má cất củi khô làm gì?
Hay má lẫn quên vì tuổi tác
Hay má liều một thác cho yên ?

Bỗng đâu một buổi mai lên
Trên đường quê ấy qua miền nghĩa quân
Một tán quỷ rần rần rộ rộ
Mắt mèo hoang, mũi chó, râu dê
Súng trường nhọn hoắt lưỡi lê
Khét nồng khí chết, tanh dề máu oan!
Chúng rảo bước. Lính quan nện gót
Mắt nhìn quanh lục mót dạng người
Đồng không, lạnh vắng, im hơi
Chỉ đôi bóng quạ ngang trời loáng qua
Ách là! Thằng quan ba dừng bước
Rút ống dòm, và ngước mắt nheo
Xa xa, sau lớp nhà xiêu
Một tia khói nhỏ ngoằn ngoèo bay lên…

Hắn khoái trá cười điên sằng sặc
Nhe hàm răng sáng quắc như gươm
Vẫy tay lũ tớ gườm gườm
Như bầy chó đói chực chồm miếng ăn.
Rồi lặng lặng bước chân hùm sói
Tiến dần lên tia khói, vây quanh…

Má già trong túp lều tranh
Ngồi bên bếp lửa, đun cành củi khô
Một mình má, một nồi to
Cơm vừa chín tới, vùi tro, má cười…

Chết! Có tiếng gì rơi sột soạt ?
Má già run, trán toát mồ hôi
Chạy đâu ? Thôi chết, chết rồi!
Gót giày đâu đã đạp rơi liếp mành.
Một thằng cướp, mắt xanh mũi lõ
Đốc gươm dài tuốt vỏ cầm tay
Rung rinh bậc cửa tre gầy
Nghênh ngang một ống chân đầy lối đi!

Hắn rướn cổ, giương mi, trơn mắt
Như hổ mang chợt bắt được mồi
Trừng trừng trông ngược trông xuôi
Trông vào bếp lửa: Một nồi cơm to.
Hắn rống hét: “Con bò cái chết!
Một mình mày ăn hết này sao ?
Đừng hòng che được mắt tao
Khai mau, du kích ra vào nơi đâu ?
Khai mau, tao chém mất đầu!”
Má già lẩy bẩy như tàu chuối khô
Má ngã xuống bên lò bếp đỏ
Thằng giặc kia đứng ngõ trừng trừng
Má già nhắm mắt, rưng rưng
“Các con ơi! ở trong rừng U Minh
Má có chết, một mình má chết
Cho các con trừ hết quân Tây!”
Thằng kia bỗng giậm gót giày
Đạp lên đầu má: “Mẹ mày, nói không?”
Lưỡi gươm lạnh toát kề hông
“Các con ơi! Má quyết không khai nào!”
Sức đâu như ngọn sóng trào
Má già đứng dậy, ngó vào thằng Tây
Má hét lớn: “Tụi bay đồ chó!
Cướp nước tao, cắt cổ dân tao!
Tao già không sức cầm dao
Giết bay, có các con tao trăm vùng!
Con tao, gan dạ anh hùng
Như rừng đước mạnh, như rừng chàm thơm!
Thân tao chết, dạ chẳng sờn!”
Thương ôi! Lời má lưỡi gươm cắt rồi!
Một dòng máu đỏ lên trời
Má ơi, con đã nghe lời má kêu!
Nước non muôn quỷ ngàn yêu
Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang.


(Đầu năm 1941)

CHIỀU

Lão ngồi bên cửa sổ
Trong nắng nhạt chiều thu
Còng lưng đan chiếc rổ
Mai bán lấy vài xu.

Bàn tay khô lẩy bẩy
Kéo mũi lạt tre vàng
Theo điệu buồn run rẩy
Trên làn môi khô khan

Cho tới khi chiều tắt
Đôi ngọn lá vàng rơi
Vô tình qua trước mắt
Lão buông lạt trông trời

Từ lâu như thế mãi
Vẫn không nói không cười
Lão ngồi đan chậm rãi
Hy vọng của ngày mai…


(Huế tháng 10-1938)

CON CÁ CHỘT NƯA

Năm sáu ngày mệt xỉu
Thuốc làm khuây mấy điếu
Vài ba hớp nước trong
Suy nghĩ chuyện bao đồng
Vẫn không ngoài chuyện đói.
Đầu sân, canh bốc khói
Chén cá nức mùi thơm
Lên họa với mùi cơm
Sao mà như cám dỗ!
Muốn ngủ mà không ngủ
Cái bụng cứ nằn nì:
“Ăn đi thôi, ăn đi”
Chết làm chi cho khổ!”
Nghe hắn thầm quyến rũ
Tôi đỏ mặt bừng tai:
“Im đi cái giọng mày
Tao thà cam chịu chết!”
Hắn nằm im đỡ mệt
Rồi tha thiết van lơn:
“Đời mới hai mươi xuân
Chết làm chi cho khổ!”
Hắn nói to nói nhỏ
Kể lể chuyện đê hèn
Tôi vẫn cứ nằm yên
Hắn liền thay chiến thuật:
“Thôi thì thôi: cứ vật
Nhưng phải ráng cầm hơi
Theo với bạn với đời
Cho đến ngày kết qủa.
Ăn đi vài con cá
Năm bảy cái chột nưa
Có ai biết ai ngờ?
Thế vẫn tròn danh dự
Không can chi mà sợ
Có hôi miệng hôi mồm
Còn có nước khi hôm
Uống vô là sạch hết!”
Lần này tôi thú thiệt:
Lời hắn cũng hay hay
Lý sự cũng đủ đầy
Nghe ra chừng phải quá!
Ăn đi vài con cá
Năm bảy cái chột nưa
Có ai biết, ai ngờ
Thế vẫn tròn danh dự
Nhưng mà tôi lưỡng lự
Suy nghĩ rồi lắc đầu
Đành không ai biết đâu
Vẫn không làm thế được!
Từ khi chân dấn bước
Trên con đường đấu tranh
Tôi sẵn có trong mình
Đôi mắt thần: chủ nghĩa.
Đã đứng trong đoàn thể
Bềnh vực lợi quyền chung
Sống chết có nhau cùng
Không được xa hàng ngũ
Không thể gì quyến rũ
Mua bán được lương tâm
Danh dự của riêng thân
Là của chung đồng chí
Phải giữ gìn tỉ mỉ
Như tròng mắt con ngươi
Đến cạn máu tàn hơi
Không xa rời kỉ luật
Phải trải lòng chân thật
Không một nét quanh co
Không một bóng lờ mờ
Không một nhăn ám muội!
Bụng nghe chừng biết tội
Từ đó hết nằn nì
Không dám thở than chi
Và tôi cười đắc thắng.

CON CHIM CỦA TÔI

Nó chết rồi, con chim của tôi
Con chim sẻ sẻ mới ra đời
Hôm qua nó hãy còn bay nhảy
Chỉ một ngày giam, đã chết rồi!

Tôi muốn cô đơn dịu bớt sầu
Nên tôi yêu nó có gì đâu!
Tình thương vô ý gây nên tội
Tôi đã tù, sao bắt nó tù ?

Sao nỡ dù trong giây phút thôi
Bắt con chim nhỏ hận câm lời
Sao không trả nó về mây gió
Cho nó say sưa uống ánh trời ?

Tôi dẫu dành cơm mớm nó ăn
Đủ làm sao được: thiếu không gian!
Sao tôi không hiểu, sao không hiểu ?
Để tội tình chưa, nó chết oan!


(Xà lim số 1, lao Thừa Thiên | tháng 5-1939 )

DẬY MÀ ĐI

Dậy mà đi! Dậy mà đi!
Đừng tiếc nữa, can chi mà tiếc mãi ?
Ai chiến thắng mà không hề chiến bại
Ai nên khôn mà chẳng dại đôi lần ?
Huống đường đi còn lắm bước gian truân
Đây chưa phải trận sau cùng chiến đấu!
Thì đứng dậy, xoa tay và tự bảo:
Chỉ còn đây sức lực hãy còn đây!
Lòng không nghèo tin tưởng ở tương lai
Chân có ngã thì đứng lên, lại bước.
Thua ván này, ta đem bầy ván khác,
Có can chi, miễn được cuộc sau cùng
Dậy mà đi, hy vọng sẽ thành công
Rút kinh nghiệm ở bao lần thất bại:
Một lần ngã là một lần bớt dại
Để thêm khôn một chút nữa trong người.
Dậy mà đi, hỡi bạn dân nghèo ơi!


(Tháng 5-1941)

DỬNG DƯNG

Du khách bảo đây vườn kín đáo
Với hương dìu dịu, ý ngàn xưa
Thời mây xanh nhạt màu hư ảo
Đây xứ mơ màng, đay xứ thơ…

Cô gái thẫn thờ vê áo mỏng,
Nghiêng nghiêng vành nón dáng chờ ai
Ven bờ sông phẳng con đò mộng
Lả lướt đì về trong gió mai…

Thành quách trăm năm sầm mặt lạnh
Ngọn cờ uể oải vật vờ lay
Lâu đài đường bệ màu kiêu hãnh
Áo gấm hài nhung cánh phượng bay.

Ta nện gót trên đường phố Huế
Dửng dưng không một cảm tình chi
Không gian sặc sụa mùi ô uế
Mà nước dòng Hương mãi cuốn đi…

Ý chết đã phơi vàng héo úa
Mùa thu lá sắp rụng trên đường
Mơ chi ảo mộng ngàn xưa nữa ?
Cây hết thời xanh đến tiết vàng!

Ai tưởng ngàn năm nương đất ấy
Mầm non thêm nhựa, lá thêm tươi
Ôi mỉa mai hồn ta chỉ thấy
Rêu hèn sống gửi nhánh khô thôi.

Ai tưởng thiên đường sao nhấp nhánh
Tài hoa tinh kết, ngọc long lanh
Ta chỉ thấy nơi đây mồ lạnh
Chôn linh hồn đắm đuối hư danh.


(Huế, tháng 5-1938)

GIỜ QUYẾT ĐỊNH

Không thể nữa, lưng chừng hay tính toán
Trọn đời ta rút gọn ở giờ này.
Bão đã rốc thổi già trên biển loạn
Sống là đây mà chết cũng là đây

Không thể nữa, lơi chèo hay quay lái
Đằng sau kia còn bãi cát nào đâu ?
Chỉ ghê gớm núi chồm trên sóng dại
Chực quăng ta vào mỏm đá nhô đầu

Không thể nữa cầu xin êm gió nước:
Gió vô tri và nước cũng điên cuồng
Phật vẫn lặng như ngàn năm thủa trước
Và Trời hay Thiên chúa chỉ hư không

Không thể nữa, không bao giờ được nữa!
Đoàn ghe ta chỉ sống ở trăm tay
Bão cố xé cho đoàn ta tan rã
Thì mau lên, riết chặt mối ngàn dây!

Xích sát lại, cập kề nhau vững chắc
Dầu sóng tung hay gió quật thâm người
Da rét, mặc! Tả tơi quần áo, mặc
Phải gắng lên: mỗi đứa chúng mình ơi!

Tay bình tĩnh cứ ghìm ôm vững lái
Còn bao nhiêu cứ cắm cổ bơi chèo
Không một tiếng thở dài buông rã rợi
Không một lời để chán nản thầm gieo!

Dầu phải chết một phần ta, cứ chết!
Không kêu ca, không tiếc hối, than phiền.
Quyết không để cả đoàn tan nát hết.
Bạn thuyền ơi! Nỗ lực bơi chèo lên!


(Tháng 4-1940)

HAI ĐỨA TRẺ

Tôi không dám mời anh đi xa lạ
Tìm đau thương trong xã hội điêu tàn
Kể làm sao cho hết cảnh lầm than
Lúc trái ngược đã tràn đầy tất cả!

Này đây anh một bức tranh gần gũi:
Nó thô sơ? Có lẽ. Nhưng trung thành.
Nó tầm thường? Nhưng chính bởi hồn anh
Chê chán kẻ bị đời vui hắt hủi.

Hai đứa bé cùng chung nhà một tuổi
Cùng ngây thơ, khờ dại, như chim con
Bụi đời dơ chưa vẩn đục hồn non
Cùng trinh tiết như hai tờ giấy mới.

Ồ lạ chửa! Đứa xinh tròn mũm mĩm
Cười trong chăn và nũng nịu nhìn me.
Đứa ngoài sân, trong cát bẩn bò lê
Ghèn nhầy nhụa, ruồi bu trên môi tím!

Đứa chồm chập vồ ôm li sữa trắng
Rồi cau mày: “Nhạt lắm! Em không ăn!”.
Đứa ôm đầu, trước cổng đứng treo chân
Chờ mẹ nó mua về cho củ sắn!

Đứa ngây ngất trong phòng xanh mát rượi
Đây ngựa nga, đây lính thổi kèn Tây.
Đứa kia thèm, giương mắt đứng nhìn ngây
Không dám tới, e đòn roi, tiếng chưởi!

Vẫn chưa hết những cảnh đời đau khổ
Nhưng kể làm chi nữa, bạn lòng ơi!
Hai đứa kia như sống dưới hai trời
Chỉ khác bởi không cùng chung một tổ:

Đứa vui sướng là đứa con nhà chủ
Và đứa buồn, con mụ ở làm thuê.


(Huế, tháng 10-1937)

HỒ CHÍ MINH

Hồ Chí Minh
Người lính già
Đã quyết chiến hy sinh
Cho Việt Nam độc lập
Cho thế giới hoà bình!
Người đã sống n
ǎm mươi nǎm vũ bão
Vì nhân loại
Người quyết dâng xương máu
Vì giang sơn
Người quyết dứt gia đình!

Hồ Chí Minh
Người đã quyết
Mặc phong ba giá tuyết
Mặc gươm súng xiềng gông
Làm tên quân cảm tử đi tiên phong

Đánh trăm trận, thề trăm phen quyết thắng!
Bao thất bại dẫu xát lòng cay đắng
Hồn vẫn tươi vui, thơm ngát tình đời
Bước trường chinh dầu mỏi gối khan hơi
Tim gang thép vẫn bừng bừng lửa chiến
Cờ đã phất, phải gương cao quyết tiến! Người xông lên
Và cả đoàn quân, thừa huyết khí thanh niên
Rập bước tiến bên người Cha anh dũng.
Tiếng Người thét
Mau lên gươm lắp súng!
Và cả đoàn quân
Đã bao nhiêu n
ǎm tháng trải phong trần
Mắt sáng quắc tay xanh loè mã tấu
Vụt ào lên quyết hy sinh chiến đấu
Diệt cường quyền!
Ôi sức mạnh vô biên!
Hồ Chí Minh
Hỡi ngọn đuốc thiêng liêng
Trên đầu ta, ngọn cờ dân tộc
Tr
ǎm thế kỷ trong tên Người: Ái Quốc
Bạn muôn đời của thế giới đau thương!
Chúng tôi đây
Lớp con cháu trên đường
Gươm tuốt vỏ, súng cầm tay, xốc tới
Ngọn cờ đỏ sao vàng bay phấp phới
Nước non Hồng vang dội Tiến quân ca

Hồ Chí Minh
Người trẻ mãi không già!


(26-8-1945)

HI VỌNG

Liên Xô nở trước đời tôi ba tuổi
Hai mươi xuân gội nhựa ướt đầu xanh
Có bao nhiêu đem khởi cuộc hành trình
Tôi chất cả vào rương còn lưng lẻo
Ồ vui quá! Rộn ràng trên vạn nẻo
Bốn phương trời và sau dấu muôn chân
Cũng như tôi, tất cả tuổi đương xuân
Chen bước nhẹ trong gió đầy ánh sáng
Tay hái sắc giầu như trăm móng ráng
Đường thơm tho như mật bộng trưa hè
Không gian hồng như giấc mộng đê mê
Tim bồng bột hát những lời âu yếm…

Anh, bước lại cùng tôi, ta sẽ nếm
Bên đường đây, đôi ba trái ngọt hiền
Vui ăn đi! Có lẽ một bà tiên
Đã để đó cho những hồn thanh khiết
Khoan khoái chút như trong ba bữa tết
Rồi đứng lên, ta lại bước vang đường
Toả đầy nơi hơi mát của muôn sương
Và của gió nhịp tưng bừng linh hoạt!
Cứ như thế, cho tối ngày giải thoát
Cả loài ta. Và khi đó. Tự nhiên
Sẽ trố nhìn, ngơ ngác, lớp thanh niên
Xây thế giới cao quá trời xa thẳm.


(1-8-1938)

HUẾ THÁNG TÁM

Huế trầm mặc hôm nay sao khác khác
Những mắt huyền ngơ ngác hỏi thầm nhau
Chân nôn nao như khách đợi mong tàu
Bước dò bước, không biết sau hay trước?
Tim hồi hộp, vì sao? Ai hen ước;
Ai đang về? Dáng đó thấp hay cao?
Mắt sáng ngời, như lửa hay như sao?
Người hay mộng? Ngoài vào hay trong tới?
Giáng từ trên hay là vươn từ dưới?
Huế xôn xao lo lắng, những đêm mơ
Khát khao hoài, như cô gái mong chờ
Sau cửa hé, người yêu chưa biết mặt…
Trên hương giang mênh mang đò lạnh ngắt
Tiếng đàn im Ca kỹ nép phương nào?
Trăng thì thầm chi với sóng lao xao…
Đức Kim Thượng đêm nay trong ngọc điện
Ngự lên lầu, trông lên cao xao xuyến
Muôn vì sao… Lạnh lẽo thấm hoàng bào
Người rùng mình, tưởng đứng đỉnh cù lao
Nổi cô độc giữa gió triều biến động,
Đôi gốc đại nghiêng nghiêng tàn lay bóng
Sầu thâm cung vờ vật dưới chân chầu
Người đứng đây. Trăm họ đang về đâu?
Đình thần đó, rầu rầu thân lá trắng
Quá khứ nặng đè xuống đầu cúi lặng…
Một gai vàng không thể thắng cả giang sơn!
Lòng muôn dân rần rật lửa căm hờn
Máu giải phóng đã sôi dòng nhân loại!
Người phải xuống, đến nay, đêm chiến bại
Để toàn dân chiến thắng giữ ngôi son!
Người phải lui, cho Dân tiến, Nước còn
Dân là chủ, không làm nô lệ nữa!
Hãy mở mắt: Quanh hoàng cung biển lửa
Đã dâng lên, ngập Huế đỏ cờ sao
Mở mắt trông: Trời đất bốn phương chào
Một dân tộc đã ào ào đúng dậy!

Chừ đây Huế, Huế ơi! Xiềng gông xưa đã gãy
Hãy bay lên! Sông núi của ta rồi!
Nước mắt ta trào, búp mí, tràn môi
Cổ ta ré trăm trận cười, trận khóc!
Ta ôm nhau, hôn nhau từng mái tóc
Hả hê chưa, ai bịt được mồm ta?
Ta hét huyên thiên, ta chạy khắp nhà
Ai dám cấm ta say, say thần thánh?
Ngực lép bốn nghìn năm, trưa nay cơn gió mạnh
Thổi phồng lên. Tim bỗng hóa mặt trời
Có con chim nào trong tóc nhảy nhót hót chơi
Ha! Nó hót cái gì vui vui nghe thiệt ngộ
Gió gió ơi! hãy làm giông làm tố
Cuốn tung lên cờ đỏ máu thơm tơi
Vàng vàng bay, đẹp quá, sao sao ơi
Ta ngã vật trong dòng người vuộn thác
Ôi thiên đường! Tai miên man lắng nhạc
Từ muôn phương theo gót nện rầm rầm
Việt Nam! Việt Nam! Việt Nam muôn năm!


(1945)

KHI CON TU HÚ

Khi con tu hú gọi bầy,
Lúa chiêm đang chín trái cây ngọt dần,
Vườn ươm dậy tiếng ve ngân,
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào,
Trời xanh càng rộng càng cao,
Đôi con tu hú lộn nhào từng không…

Ta nghe hè dậy bên lòng,
Mà chân muốn đạp tan phòng hè ôi.
Ngột làm sao, chết uất thôi,
Con chim tu hú ngoài trời cứ kêu.

LAO BẢO

Đèo cao vút vươn mình trong lau xám
Đá uy nghiêm trầm mặc dưới trời tro
Gió nói gì với rừng sâu u ám
Đường sao run, tê tái cả hồn thơ!

Xe dừng lại! Tường ai xây tháp núi ?
Một thành trì đổ nát những ngày xưa
Của một giống dân vùi trong máu bụi
Nay điêu tàn, khối đá đứng chơ vơ ?

Vũng nước đọng ven bờ hoen sắc gạch
Đàn muỗi rừng huyên náo vù vù bay
Chao hiu quạnh! Trên vùng khô đỏ chạch
Không vết chân, không một dấu đường cày.

Là Lao Bảo, chốn này đây, Lao Bảo
Tên đun sôi sùng sục tuỷ xương tàn
Là nơi đây, nấm mồ bao khối não
Là nơi đây, huyết ứ dưới lời than!

Là nơi đây, pháp trường thân chiến sĩ
Nát bầm da quằn quại là nơi đây
Roi đế quốc, báng súng trường quất xé
Thịt hy sinh của những kiếp đi đầy!

Nhắm mí mắt: chờn vờn trong đêm tối
Nhánh xương khô khua rợn cả lòng tôi
Tim không khóc, nhưng sôi lên, dữ dội
Sóng máu hờn nào uất khí tanh hôi.

Hỡi chiến sĩ rữa tan trong mả loạn
Hãy về đây trong đáy giếng hồn tôi!
Hãy về đây những ảnh hình ly tán
Nấu sôi niềm oán hận của muôn đời

Cho tôi hưởng tinh thần hăng chiến đấu
Cho da tôi dày dạn với ngày mai
Cho tôi hiến đến cuối cùng suối máu
Để nhuộm hồng bao cảnh xám bi ai!


(6-1938)

LÃO ĐẦY TỚ

Lão trương hai bàn tay
Nhìn tôi và trắng trợn:
“Tôi không hay đùa bỡn,
Làm việc quá trâu cày

Đến già, còn bửa củi
Gánh nước, cuốc vườn cau
Đất bụi lấm đầy đầu
Mà chủ còn hất hủi!

Như cái kiếp ăn mày
Ngồi ăn trang góc xó
Buồn thiu như con chó
Áo rách chẳng ai may

Quần rách giơ tuốt cả!
Lạnh thì nằm chòng queo
Trơ trụi như con mèo
Không có vài tấm rạ!”

Tôi riết chặt bàn tay
Của lão: “Bao nhiêu nỗi
Đau buồn và tức tối
Sẽ tan biến ngày mai…

Ông đã nghe ai nói
Có một xứ mênh mông
Nửa tây và nửa đông
Mạnh giầu riêng một cõi ?

Nơi không vua, không quan
Không hạng người ô uế
Không hạng người nô lệ
Sống đau xót, lầm than.

Nơi tiêu diệt lòng tham
Không riêng ai của cải
Hàng triệu người thân ái
Cùng chung sức nhau làm

Để cùng nhau vui sướng
Ai già nua tật nguyền
Thì cứ việc ngồi yên
Đã sẵn tiền nuôi dưỡng”.

Lão ngơ ngác nhìn tôi
Rối rít: “Ồ hay nhỉ!
Ai già nua được nghỉ
Cũng no ấm trọn đời ?

Ai cũng có nhà cửa
Cũng sung sướng bằng nhau ?
Đã không ai đè đầu
Làm chi có đầy tớ ?

Cậu bảo: Cũng không xa ?
- Nước Nga ?
- Ờ nước ấy”.
Và há mồm khoan khoái
Lão ngồi mơ nước Nga…


(Tháng 6-1938)

MỒ CÔI

Con chim non rũ cánh
Đi tìm tổ bơ vơ
Quanh nẻo rừng hiu quạnh
Lướt mướt dưới dòng mưa.

Con chim non chiu chít
Lá động khóc tràn trề
Chao ôi buồn da diết
Chim ơi biết đâu về.

Gió lùa mưa rơi rơi
Trên nẻo đường sương lạnh
Đi về đâu em ơi
Phơi thân tàn cô quạnh!

Em sưởi trong bàn tay
Cho lòng băng giá ấm
Lìa cành lá bay bay
Như mảnh đời u thảm!

Con chim non không tổ
Trẻ mồ côi không nhà
Hai đứa cùng đau khổ
Cùng vất vưởng bê tha

Rồi ngày kia rã cánh
Rụi chết bên đường đi…
Thờ ơ con mắt lạnh
Nhìn chúng: “Có hề chi!”.


(Huế, tháng 10-1937)

MỘT TIẾNG RAO ĐÊM

Ai ăn bánh bột lọc không ?
Tiếng rao sao mà ướt lạnh tê lòng!
Không phải giọng của một hầu đứng tuổi
Cao thánh thót hay rồ khan gió bụi
Đây âm thanh của một cổ non tơ
Mà giây ngân còn vương vẫn dại khờ
Trên môi mỏng hãy thơm mùi sữa mẹ.
Tiếng rao nhỏ của một em gái bé
Không vang lâu, chỉ vừa đủ rao mời
Mà giọng còn non quá, yếu dần hơi
Nên cái bánh nửa chừng ra cái bén
Thôi cũng được, tiếng em vừa ngon đến
Rao đi em, kẻo nữa quá khuya rồi…
Anh nằm nghe qua cửa khám, xa xôi
Tiếng em bước trên đường đêm nho nhỏ
Nhưng cũng đủ cho lòng anh lắng rõ.
Anh thấy em, mình gió thổi nghiêng nghiêng
Như cây dương liễu nhỏ tóc chưa viền
Manh áo mỏng che không kín ngực
Đầu không nón, bụi sương thầm chấm ướt
Đuôi tóc chuôi chừng bảy tám năm thôi!
Ấy chân em leo lên bước đường đời
Ngày tháng đó trong mủng vài chục bánh.
Gia tài đó, mấy đồng xu mỏng manh,
Biết bao giờ mà sướng được em ơi!
Có ai thương một em bé giữa trời
Mà thương nữa cũng đôi người lơ đễnh
Kêu em lại, mua cho vài chiếc bánh
Trả vài xu và thoa má, ngọt ngào
“Ồ cái con bé nó mới ngoan sao
Chừng ấy tuổi đã làm ăn bán dạo!”

Và con bé đi rồi, tình mới đậu
Chưa nồng trên lòng khách, đã phôi pha
Theo dáng hình sương khuất, tiếng rao xa…


(Xà lim Quy Nhơn, tháng 11-1941)

NHỚ ĐỒNG

(Tặng Vịnh)

Gì sâu bằng những trưa thương nhơ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò

Đâu gió cồn thơm đất nhả mùi
Đâu ruồng che mát thở yên vui
Đâu từng ô mạ xanh mơn mởn
Đâu những nương khoai ngọt sắn bùi ?

Đâu những đường con bước vạn đời
Xóm nhà tranh thấp ngủ im hơi
Giữa dòng ngày tháng âm u đó
Không đổi, nhưng mà trôi cứ trôi…

Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!

Đâu những lưng cong xuống luống cày
Mà bùn hy vọng nức hương ngây
Và đâu hết những bàn tay ấy
Vãi giống tung trời những sớm mai ?
Đâu những chiều sương phủ bãi đồng
Lúa mền xao xác ở ven sông
Vẵng lên trong tiếng xe lùa nước
Một giọng hò đưa hố não nùng

Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!

Đâu dáng hình quen, đâu cả rồi
Sao mà cách biệt, quá xa xôi
Chao ôi thương nhớ, chao thương nhớ
Ôi mẹ già xa đơn chiếc ơi!

Đâu những hồn thân tự thuở xưa
Những hồn quen dãi gió dầm mưa
Những hồn chất phác hiền như đất
Khoai sắn tình quê rất thiệt thà!

Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi
Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời
Vơ vẫn theo mãi vòng quanh quẩn
Muốnn thoát, than ôi, bước chẳng rời

Rối một hôm nào, tôi thấy tôi
Nhẹ nhàng như con chim cà lơi
Say đồng hương vui ca hát
Trên chín tầng cao bát ngát trời…

Cho tới chừ đây, tới chừ đây
Tôi mơ qua cửa khám bao ngày
Tôi thu tất cả trong thầm lặng
Như cánh chim buồn nhớ gió mây.

Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh
Ôi ruộng đồng quê thương nhớ ơi!


(Tháng 7-1939)

NHỚ NGƯỜI

Khi con hổ thênh thang trong rú rậm
Say hương cây bỗng mắc cạn giăng thầm
Nằm dài lưng trong cũi sắt trăm năm
Nó có nhớ buôn chăng: xa bóng núi ?
Cũng như nó, sa chân vào ngục tối
Sao mà ta tha thiết nhớ rừng nguờ!
Nhớ bạn đời trai trẻ dậy xuân tươi
Trong nét rắn của thân hình vạm vỡ
Nhớ những mắt thơ ngây nhìn bỡ ngỡ
Dưới hàng mi mở rộng chân trời hồng…

Nhớ những lời mong ước toả lên không:
Ôi đẹp đẽ, những linh hồn hăm hở
Săn đón bạn không cần chi mặc cả
Nhọc bao nhiêu và giá bạn bao nhiêu
Miễn thêm đông, thiệt mấy cũng lời nhiều
Ôi ngạo mạn là lòng người tuổi trẻ!
Tiêu hoang thế vẫn dồi dào sức khoẻ
Giàu đức tin nên vẫn thấy đời vui
Cả tương lai ngào ngạt vị thơm bùi,
Bước một bước, tưởng thêm gần thế giới
Của Bình đẳng, Tự do và Bác ái
Ồ những trái tim trong tựa thuỷ tinh
Giống nhau sao những gương mặt hiền lành

Ta nhớ lắm, hởi bạn đời yêu dấu
Con muôn thủa của tinh thần chiến đấu
Kiến trúc sư của xã hội ngày mai!
Cháy lòng ta nỗi nhớ, bạn đời ơi!
Chim trên mái kêu nhau về tổ ở
Chờ đây một mình ta sau cánh cửa
Đi vẫn vơ theo bốn vách xà lim
Ôi cô đơn thấm lạnh cả tâm tình
Nghe bên cạnh tiếng ngáp dài ngao ngán…


(Lao Thừa Thiên, tháng 5-1939)

NHỮNG NGƯỜI KHÔNG CHẾT

(Kính tặng anh Nguyễn Chí Diển)

Anh với tôi giữa bốn tường vôi lạnh
Lặng nhìn nhau, lựa phải nói năng chi!
Anh nghe thu rứt lá gọi đời đi
Tôi thấy cả một mùa xuân bước lại.
Anh là một thuỷ thủ già vững tay lái
Tôi, bên anh là bạn mới cầm chèo
Gần nhau đây mà xa biết bao nhiêu
Giữa hai đứa mênh mông là biển rộng!

Thuyền anh đã bao lần theo ngọn sóng
Trôi điêu linh trên vực mặn không cùng
Cánh buồm xưa kiêu hãnh gạt cuồng phong
Nay tơi tả rủ dòng trên cột lỏng
Và mạn ván miên man theo nhịp sóng
Chiều hôm nay giông tố giạt vô bờ
Chiều hôm nay, trên bãi đá chơ vơ
Tôi đứng ngó thuyền anh trơ xác chết
Ôi trong đó biết bao ngày oanh liệt!

Chết hay không, nhân loại, những linh hồn
Đã từng đau khổ lắm, đã tiêu non
Tất cả máu củn một thời trai trẻ
Để đem lại cho Người ngày mới mè ?
Không! Không! Không! Anh không chết. Trong tôi
Ý đời anh đã nãy lộc đâm chồi
Trong cân não của một loài cơ cực
Anh đương sống với bao nhiêu sinh lực
Của thân cây đương buổi nhựa lên cành!

Kim nam châm đã hướng dẫn đời anh
Tôi sẵn có trong tay từ thuở ấy
Đường đi đó, nhổ sào lên tôi lái
Chiếc thuyền tôi vui lướt giữa muôn thuyền
Nào cần chi biển rộng dẫu bình yên
Hay ghê gớm nổi cồn cao sóng dữ
Tôi cứ lái cho tới ngày mệt lử
Một chiều kia, dù lại cũng như anh
Trở về đây trong mạn ván tan lành
Giữa lúc những thuyền kia lướt tới.


(Mùa thu 1938)

NHƯ NHỮNG CON TÀU

Khi ta đã say mùi hương chân lý
Đời đắng cay không một chút ngọt bùi
Đời đau buồn không một tiếng cười vui
Đời đen tối phải đi tìm ánh sáng

Ta bước tới. Chỉ một đường: Cách mạng
Vững lòng tin sẽ nắm chắc thành công
Như những con tàu giữa biển mênh mông
Còn xa đất, vẫn tin ngày cập bến.

Cũng có lẽ, hỡi bạn đời yêu mến
Bờ đương mờ, hải cảng vẫn còn xa
Có lẽ nhiều mỏm đá với phong ba
Sẽ đánh đắm một đôi tàu mỏng mang!

Đời tranh đấu có bao giờ yên tĩnh
Bạn đường ơi! Nhưng nếu chí bình sinh
Ta đem phơi trải với dạ chung tình
Với huyết khí của tinh thần mãnh liệt ?

Sự sống đã phát sinh từ cái chết
Thì gian nguy hiểm nạn có hề chi!
Ta hãy là đoàn chiến hạm ra đi
Hùng dũng tiến, đạp muôn đầu ngọn sóng
Tương lai đó, trước mặt ta, biển rộng
Trên đầu ta, lồng lộng gió trời cao!

Rồi mai đây, giữa một buổi xuân đào
Ta sẽ tới ru mình trong vịnh bạc.


(1938)

TỪ ẤY

Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lý chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá
Rất đậm hương và rộn tiếng chim…

Tôi buộc lòng tôi với mọi người
Để tình trang trải với trăm nơi
Để hồn tôi với bao hồn khổ
Gần gũi nhau thêm mạnh khối đời.

Tôi đã là con của vạn nhà
Là em của vạn kiếp phôi pha
Là anh của vạn đầu em nhỏ
Không áo cơm, cù bất cù bơ…


(7-1933)

TÂM TƯ TRONG TÙ

Cô đơn thay là cảnh thân tù!
Tai mở rộng và lòng sôi rạo rực
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu!
Đây âm u đôi ánh lạt ban chiều
Len nhè nhẹ qua rào ô cửa nhỏ
Đây lạnh lẽo bốn tường vôi khắc khổ
Đây sàn lim, manh ván ghép sầm u…

Cô đơn thay là cảnh thân tù!
Tai mở rộng và lòng sôi rạo rực
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở kia vui sướng biết bao nhiêu!
Nghe chim reo trong gió mạnh lên triều
Nghe vội vã tiếng dơi chiều đập cánh
Nghe lạc ngựa rùng chân bên giếng lạnh
Dưới đường xa nghe tiếng guốc đi về…

Ôi! Hôm nay sao nhựa sống tràn trề
Trong những tiếng nghe chừng quen thuộc quá!
Nghe gió xối trên cành cây ngọn lá
Nghe mênh mang sức khoẻ của trăm loài
Tôi mơ hồ nghe tất cả bên ngoài
Đang ríu rít giữa một trời rộng rãi
Đang hút mật của đời sây hoa trái
Hương tự do thơm ngát cả ngàn ngày…
Ôi! Bao nhiêu ảo tưởng của hồn ngây
Tôi phút bỗng như quên đời thê thảm
Ở ngoài kia… biết bao thân tù hãm
Đọa đầy trong những hố thẳm không cùng
Tôi chiều nay giam cấm hận trong lòng
Chỉ là một giữa loài người đau khổ
Tôi chỉ một con chim bé nhỏ
Vứt trong lồng con giữa một lồng to
Chuyển đời quay theo tiếng gọi tự do
Tôi chỉ một giữa muôn người chiến đấu
Vẫn đứng thẳng trên đường đầy lửa máu
Chân kiêu căng không thoái bộ bao giờ!
Tôi, hôm nay, dầu xa tạm ngọn cờ
Hồn tranh đấu vẫn còn thôi thúc não!
Nơi đày ải là Đắc Pao, Lao Bảo
Là Côn Lôn thế giới của ưu phiền ?
Tôi sẽ cười như kẻ sẵn lòng tin
Giữ trinh bạch linh hồn trong bụi bẩn
Tôi chưa chết, nghĩa là chưa hết hận
Nghĩa là chưa hết nhục của muôn đời
Nghĩa là còn tranh đấu mãi không thôi
Còn trừ diệt cả một loài thú độc!

Có một tiếng còi xa trong gió rúc…


(Xà lim số 1, Lao Thừa Thiên, 29-4-1939)

TƯƠNG TRI

Anh không hỏi từ đâu
Em lạc loài trôi tới
Hỏi mà chi em hỡi
Càng thêm tủi lòng nhau!

Anh đã biết rằng em
Sống rày đây mai đó
Trong bụi đời sương gió
Bên xó chợ chân thềm.

Chiều hôm nay gió lạnh
Đẩy em tới buồng anh
Em ơi nghèo không bánh
Anh chỉ có chút tình…

Anh nhìn em không nói
Nhẹ nhẹ để bàn tay
Trên đầu non tóc rối
Rũ rợi xõa ngang mày.

Nhìn anh không chớp mắt
Em chẳng nói năng gì
Hai đứa con phiêu bạt
Bữa ni thành tương tri…


(Huế, 11-1937)

THÁP ĐỔ

Ai lẩn thẩn đem màu tươi hoa lá
Rắc trên cành khô chết nhựa trong cây ?
Ai khờ dại nhặt từng viên gạch rã
Băng bó sườn cổ tháp đã lung lay ?

Cây dù gượng xanh lại ngày xuân cũ
Tháp dù mong hàn lại vết phong sương
Mộng ảo tất! Gió lùa cây xiêu đổ
Tháp chênh vênh tan sập dưới chân tường

Thi sĩ hỡi! Đi tìm chi vơ vẩn
Trong hồn già đã chết những yêu mơ ?
Có lành đâu vết thương đầy oán hận
Có tan đâu khi uất tự bao giờ ?

Này hãy nghe cả lâu đài xã hội
Chuyển rung trong biển máu ngập tràn trề.
Này hãy nghe một thời đang hấp hối
Trong mồ đêm dĩ vãng sắp lui về.

Hãy cắt đứt những dây đàn ca hát
Những sắc tàn vị nhạt của ngày qua
Nâng đón lấy màu xanh hương bát ngát
Của ngày mai muôn thuở với muôn hoa

(Tháng 3-1938)

TIẾNG CHUÔNG NHÀ THỜ

Mỗi buổi mai lên
Trên tường mái phố
Chuông nhà thờ đổ
Mỗi buổi hoàng hôn
Rủ xuống linh hồn
Chim hôm vê tổ
Chuông nhà thờ đổ…

Tiếng đồng ngân nga
Khoan thai bao la
Bình yên uỷ mị
Dịu dàng mang ý
Muôn lời ngọt thương…
Ai nằm trong sương
Bên đường phố lạnh
Áo tàn nửa cánh
Cơm thừa nửa mo

Ai dưới đồng khô
Buồn lo méo mặt.
Thuế sưu chồng chất
Nặng ách trâu cày
Ai hai bàn tay
Dầy chai lắm mỡ
Hỡi người bạn thợ
Đường đi bước cùng

Có lúc nào không
Nghe hồi chuông đổ
Mà lòng bớt khổ
Mà môi nở cười ?
Hay tiếng chuông rơi
Buông lời an ủi
Càng khua sầu tủi
Càng rung oán hờn!


(Xà lim Quy Nhơn, tháng 11-1941)

TIẾNG HÁT ĐI ĐÀY

(Tặng Huỳnh Ngọc Huệ)

Dường qua mấy phố Quy Nhơn
Nhà sao trông lại yêu hơn mọi lần
Người đi quấn áo chen thân
Ờ sao như đã quen thân từ nào?

Xe ơi chậm ngừng giây phút
Kẻo nữa rồi đây lại khát khao!

Nhưng nhà đã rải lơ thơ
Người đi mấy bóng vẩn vơ trên đường
Đồng xanh gợn nhớ quê hương
Bơ vơ tiếng hát bên nương nắng chiều

Xa rồi bóng dáng yêu thương cũ
Nhạt nhạt ngàn xa buồn cô liêu…

Đương lên xứ lạ Kông Tum
Quanh quanh đèo chật, trùng trùng núi cao
Thông reo bờ suối rì rào
Chi chiều chíu chít, ai nào kêu ai ?

Muốn gầm một tiếng tan u uất
Hận bỗng tuôn theo gió thổi dài

Đường lên Đắc Sút, Đắc Pao
Đèo leo ngọn thác, cầu treo mặt ghềnh
Đìu hiu mấy ải đồn canh
Lòng đau lại nhớ các anh những ngày…

Chao ôi, xưa cũng chốn này đây
Thân bạn vùi xương dưới gốc mây
Roi vụt nát tay bầy lính rợ
Máu đầm khoái mắt lũ đồn tây!
Mỗi hoàn đá đó bao hoàn huyết
Một khúc cầu đây, mấy khúc thây!
Hỡi những anh đầu qua trước đó
Biết chăng còn lắm bạn đi đày!
Đường lên đỉnh núi Đắc Lay
Heo heo gió lạnh, sương dày vắng chim
Gà đâu gáy động im lìm
Mơ mơ mấy xóm tranh chìm trong mây
Đồn xa héo hắt cờ bay
Hiu hiu phất lại buồn vây vây lòng

Có ai hiểu nổi hờn ghê gớm
Trên mắt người trông với núi sương
Núi hỡi! Từ đây băng xuống đó
Chừng bao nhiêu dặm, mấy đêm đường ?


(Tháng giêng 1942)

TIẾNG HÁT SÔNG HƯƠNG

Trên dòng Hương Giang
Em buông mái chèo
Trời trong veo
Nước trong veo
Em buông mái chèo
Trên dòng Hương Giang

Trăng lên trăng đứng trăng tàn
Đời em ôm chiếc thuyền nan xuôi dòng
Thuyền em rách nát
Mà em chưa chồng
Em đi với chiếc thuyền không
Khi mô vô bến rời dòng dâm ô!

Trời ôi, em biết khi mô
Thân em hết nhục giày vò năm canh
Tình ôi gian dối là tình
Thuyền em rách nát còn lành được không?

- Răng không, cô gái trên sông
Ngày mai cô sẽ từ trong ra ngoài
Thơm như hương nhụy hoa lài
Trong như nước suối ban mai giữa rừng.
Ngày mai gió mới ngàn phương
Sẽ đưa cô tới một vườn đầy xuân
Ngày mai trong nắng trắng ngần
Cô thôi sống kiếp đày thân giang hồ
Ngày mai bao lớp đời dơ
Sẽ tan như đám mây mờ đêm nay
Cô ơi tháng rộng ngày dài
Mỏ lòng ra đón ngày mai huy hoàng

Trên dòng Hương Giang…


(8-1938)

TIẾNG SÁO LY QUÊ

Ly Quê trên súng thần công
Xinh xinh như một tiên đồng Bồng lai
Trăng khuya len xuống rừng dài
Đường non thăm thẳm, đá gài lô nhô
Hồng quân mê mải sông hồ
Đêm nay tạm nghỉ bên bờ suối reo

Đêm nay như những chiều chiều
Đôi con chim đứng lưng đèo ngẩn ngơ
Ly Quê nâng ống tre tơ
Thổi bài Quốc tế dưới cờ Hồng quân
Hông quân bên suối xoa chân
Chân rơm rớm máu, Hồng quân không giầy !

Ra đi lừ ấy Giang Tây
Nước non vạn lý, đêm ngày trường chinh
Quản chi lên thác xuống ghềnh
Môi vầng cờ đỏ đinh ninh lời thề
Can trường trải với sơn khê
Bước đi đã hẹn ngày về thành công.

Sáo kêu vi vút trên không
Sáo kêu dìu dặt bên lòng Hồng quân
Sáo kêu réo rắt xa gần
Sáo kêu giục giã bước chân quân Hồng
Ly Quê trên súng thần công
Nghe con chim hót trong lồng tim xanh…


(1938)

TRĂNG TRỐI

Từ thuở ấy, quăng thân vào gió bụi
Đến hôm nay phút chết đã kề bên
Đến hôm nay kiệt sức, tôi nằm rên
Trên ván lạnh không mảnh mền, manh chiếu.
Đời cách mạng, từ khi tôi đã hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù đày
Là gươm kề cận cổ, súng kề tai
Là thân sống chỉ coi còn một nửa
Bao khổ ấy, thôi cần chi nói nữa
Bạn đời ơi! Ta đã hiểu nhau rồi.

Nếu mai đây có chết một thân tôi
Hai mươi tuổi, tim đang dào dạt máu
Hai mươi tuổi, hồn quay trong gió bão
Gân đang săn và thớ thịt căng da
Đời mặn nồng hứa hẹn biết bao hoa!
Hai mươi tuổi mới qua vòng thơ bé
Dù phải chết, chết một đời trai trẻ
Liệm thân tàn bằng một mảnh chiếu con
Rồi chôn xương rục thối dưới chân cồn
Hay phơi xác cho một đàn quạ rỉa?
Tôi chẳng tiếc, chỉ cười trong mai mỉa
Bao nhiêu hình ảnh đó vẽ quanh tôi.

Tiếc làm chi? Thế cũng đã sống rồi.
Trường giông tố mấy năm trời vật lộn
Với cách mạng, tôi không hề đùa bỡn
Và không hề dám chối một nguy nan.
Dẫu bao nhiêu thành quả của thanh xuân
Tôi mới hái một đôi lần ít ỏi
Và bên bạn, chỉ là tên lính mới
Gót chân tơ chưa dày dạn phong trần
Tôi vẫn hằng tự nghĩ: “Miễn quên thân
Dâng tất cả để tôn thờ chủ nghĩa
Thế cũng được, lựa chi nhiều tài trí
Mới là tên lính quý của đoàn quân ?
Và lòng vui, trí nhẹ đủ trăm phần
Tôi sẽ chết bình yên, không hối hận
Tôi sẽ chết như bao nhiêu số phận
Nẻo đường xa đã mạnh dấn chân vào
Đã từng lăn trong máu dưới gươm trào
Thân đã nặng bởi bao gông xiềng xích!
Tôi sẽ chết tuy chưa về đến đích
Nhưng cần chi, đã có bạn chung đời
Tung hoành trên mặt đất bốn phương trời
Trường giao chiến không một giờ phút lặng!
Rồi chiến thắng sẽ về ta, chiến thắng
Và tương lai, ta sẽ chiếm về ta!
Trường đấu tranh là một bản hùng ca
Ta sẽ chết trong điệu đàn tranh đấu.

Đây là tiếng, hỡi bạn đời yêu dấu
Của một người bạn nhỏ, trước khi đi
Đây là lời trăng trối để chia ly
Hãy đón nó, bạn đời ơi, đón nó!
Đường tranh đấu không một giờ thoái bộ
Sống đã vì cách mạng, anh em ta
Chết cũng vì cách mạng, chẳng phiền hà!
Vui vẻ chết như cày xong thửa ruộng
Lòng khoẻ nhẹ anh dân quê sung sướng
Ngửa mình trên liếp cỏ ngủ ngon lành
Và trong mơ thơm ngát lúa đồng xanh
Vui nhẹ đến trên môi cười hy vọng.


Lao Bảo, 11-1940
(Trong những ngày tuyệt thực)

VÚ EM

Nàng gửi con về nương xóm cũ
Nghẹn ngào trở lại đẩy xe nôi
Rồi từ hôm ấy, ôm con chủ
Trong cánh tay êm, luống ngậm ngùi

Nàng nhớ con nằm trong tổ lạnh
Không chăn, không nệm ấm, không màn
Biết đâu trong những giờ hiu quạnh
Nó gọi tên nàng tiếng đã khan!

Rồi từ hôm ấy, dưới đêm sâu
Hồi hộp nàng ra vịn cửa lầu
Nhìn xuống ven trời dày bóng nặng
Tim nghe trong gió tiếng con đâu

Gió vẫn vô tình lơ đãng bay
Những tàu cau yếu sẽ lung lay
Xạc xào động cánh đau lòng mẹ
Nghe tiếng lòng con vẳng tới đây!

Ta thấy nàng nghiêng mình rũ rượi
Gục đầu thổn thức trong bàn tay…
Biết chăng ai đó say chằn gối
Có kẻ đêm nay nước mắt đầy.


(Huế, tháng 5 – 1938)

XUÂN ĐẾN

Hôm nay xuân ốm dậy
Buồn như đông, nhợt nhạt, mưa phùn
Trên đường quê nhớp nháp đầy bùn
Đôi bóng xám nghiêng nghiêng trong gió rét.
Ôi xuân đó, những mắt viền bóng chết
Những manh buồm xơ xác phủ vai gầy
Những chân run bấm ngón trên đường lầy
Không biết định về đâu, nơi sống sót!
- Hỡi người bạn đã bao ngày đau xót
Lòng ưu tư giá lạnh như chiều nay
Hãy đưa tôi nắm chặt lấy bàn tay
Của bạn! Trong mưa phùn gió rét
Lòng sẽ ấm cùng nắm tay đoàn kết
Ta đi đi, tìm hạnh phúc từ đây!
Cùng những ai chán ngán cuộc đời này
Ta hớn hở riết bàn tay huynh đệ
Không gì mạnh bằng đoàn quân nô lệ
Mà hờn căm đã bốc lửa ran đầu.
Cả loài người đau khổ đã kêu nhau
Vùng đứng dậy, nghiến chặt răng chiến đấu!
Hỡi người bạn! Vui lên đi! Ất dậu
Sẽ là năm khởi nghĩa, năm thành công!
Trời bôm nay dầu xám ngắt màu đômg
Ai cản được mùa xuân xanh tươi sáng
Ai cản được những đoàn chim quyết thắng
Sắp về đây tắm nắng xuân hồng ?


(Xuân Ất Dậu 1945)

XUÂN LÒNG

Nắng xuân tưới trên thân dừa xanh dịu
Tàu cau non lấp loáng muôn gươm xanh
Ánh nhởn nhơ đùa quả non trắng phếu
Và chảy tan qua kẽ lá vườn chanh.

Gió nhè nhẹ, hương cỏ cây nhè nhẹ
Thoảng bay lên, hương mạ dưới đồng xa
Tự đâu đó, hương muôn hoa mới hé
Như khói trầm từ đỉnh rộng bao la.

Hơi xuân ấm trả cho trời đất lặng
Tiếng reo ca nhí nhảnh và ngây thơ
Của đàn sáo say phơi mình dưới nắng
Chim nghệ vàng rỉa cánh trên nhành tơ…

Xuân trong sáng, xuân thơm, xuân ríu rít
Nhưng xuân đâu tươi đẹp, không xuân lòng ?
Ôi xuân nay chỉ là xuân lạnh chết
Trong buồn đau phẫn uất của công nông!

Xuân nay chỉ một mùa tang đẫm máu
Lòng người đang thét nỗi bi ai
Đứng phắt dậy ? Hỡi muôn hồn phấn đấu
Phá bất bình, mưu sống cho ngày mai…

Rồi xuân ấy, cả nhân quần vui vẻ
Nắm tay nhau, tuy khác tiếng, màu da
Giẩm chân lên những núi sông chia rẽ
Và ôm nhau thân ái cùng vang ca.


(Xuân 1938)

XUÂN NHÂN LỌAI

Mấy bữa trời chư ngớt gió sương
Cành xoan chưa phủ lục bên đường
Song lòng ta đã nghe đâu đó
Có một mùa xuân phảng phất hương

Không phải mùa xuân mấy thuở sang
Lá xanh không mát dạ khô vàng
Hoa thơm không át mùi xương máu
Nắng chỉ lây buồn trên áo tang
Đây một mùa xuân tới tới gần
Đây mùa bất tuyệt của muôn xuân
Hương tình nhân loại bay man mác
Gió bốn phương truyền vang ý Dân

Ôi hài âm mạch của nhân gian!
Mỗi giọng thân yêu một tiếng đàn
Coa vút từng không, băng vượt núi
Trường Sơn, Hy-mã-lạp, U-ran

Lâu rồi, khao khát lắm, xuân ơi
Nhân loại vươn lên ánh mặt trời
Nhân loại trườn lên trên biển máu
Đang nghe xuân tới mở môi cười.


(Xuân 1946)

 

 

 

- GIÓ LỘNG -

Giới thiệu: Tập thơ Gió lộng (1955- 1961) khai thác những nguồn cảm hứng lớn, cũng là những tình cảm bao trùm trong đời sống tinh thần của con người Việt Nam đương thời: niềm vui và niềm tự hào, tin tưởng ở công cuộc xây dựng cuộc sống mới XHCN trên miền Bắc, tình cảm với miền Nam và ý chí thống nhất Tổ quốc, tình cảm quốc tế vô sản rộng mở với các nước anh em. Niềm vui chiến thắng được nhân lên cùng với niềm tự hào của con người làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mình, vững tin vào tương lai đã đem đến cho tập thơ Gió lộng cảm hứng lãng mạn phơi phới cùng với khuynh hướng sử thi đậm nét.

 

——

 

BA BÀI THƠ TRĂNG

 

I

Trăng qua rào song
Trăng nghiêng mặt cười
Lâng lâng mây hồng
Trăng lên khơi vơi

Trăng bằng vàng điệp
Mây bằng thuỷ ngân
Trời tung sắc đẹp
Thơ bay lên vần

Rồi thôi trăng qua
Trăng đi xa rồi
Ôi vầng trăng xa
Bao giờ luân hồi ?

Nguờì tù đứng lặng
Nghe buồn tê da
Rào song sắt nặng
Tàn canh tiếng gà…

(Lao Thừa Thiên – 1940)

II

Trăng đi qua núi qua rừng
Hỏi anh T.S “Có ưng nhắn gì ?”
- Qua rừng qua núi trăng đi
Nhắn giùm với bạn: “Có khi mình về”

(Dakgley 1942)

III

Đêm qua trăng sáng Cổ Ngư
Trăng đầy mặt nước, trăng như mặt người
Trăng tươi mặt ngọc trên trời
Ngẩn ngơ trăng ngó mặt người như trăng.

(1959)

 

BÀI CA MÙA XUÂN 1961

Tôi viết bài thơ xuân
Nghìn chín trăm sáu mốt
Cành táo đầu hè rung rinh quả ngọt
Nắng soi sương giọt long lanh…
Rét nhiều nên ấm nắng hanh
Đắng cay lắm mới ngọt lành đó chăng?
Giã từ năm cũ bâng khuâng
Đã nghe xuân mới lâng lâng lạ thường!

***

Chào xuân đẹp! Có gì vui đấy
Hỡi em yêu? Mà má em đỏ dậy
Như buổi đầu hò hẹn, say mê
Anh nắm tay em, sôi nổi, vụng về
Mà nói vậy: “Trái tim anh đó
Rất chân thật chia ba phần tươi đỏ:
Anh dành riêng cho Đảng phần nhiều
Phần cho thơ, và phần để em yêu…”
Em xấu hổ: “Thế cũng nhiều anh nhỉ!”
Rồi hai đứa hôn nhau, hai người đồng chí
Dắt nhau đi, cho đến sáng mai nay
Anh đón em về, xuân cũng đến trong tay!

***

Ôi tiếng hót vui say con chim chiền chiện
Trên đồng lúa chiêm xuân chao mình bay liệng
Xuân ơi xuân, vui tới mông mênh
Biển vui dâng sóng trắng đầu ghềnh
Thơ đã hát, mát trong lời chúc:
Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh
Tam Đảo, Ba Vì vui núi xuân xanh…
Chào 61! Đỉnh cao muôn trượng
Ta đứng đây, mắt nhìn bốn hướng
Trông lại nghìn xưa, trông tới mai sau
Trông Bắc trông Nam, trông cả địa cầu!
Trải qua một cuộc bể dâu
Câu thơ còn đọng nỗi đau nhân tình
Nổi chìm kiếp sống lênh đênh
Tố Như ơi, lệ chảy quanh thân Kiều!
Nghe hồn Nguyễn Trãi phiêu diêu
Tiếng gươm khua, tiếng thơ kêu xé lòng…
Ôi tiếng của cha ông thuở trước
Xin hát mừng non nước hôm nay:
Một vùng trời đất trong tay
Dẫu chưa toàn vẹn, cũng bay cờ hồng!
Việt Nam, dân tộc anh hùng
Tay không mà đã thành công nên người!
Có gì đẹp trên đời hơn thế
Người yêu người sống để yêu nhau
Đảng cho ta trái tim giàu
Thẳng lưng mà bước, ngẩng đầu mà bay!

***

Đời vui đó, hôm nay mở cửa
Như dãy hàng bách hóa của ta
Hỡi những người yêu, hãy ghé mua hoa
Và đến đó, sắm ít quà lễ cưới:
Lụa Nam Định đẹp tươi mát rượi
Lược Hàng Đào chải mái tóc xanh!
Ta còn nghèo, phố chật nhà gianh
Nhưng cũng đủ vài tranh treo Tết…
Đời vui đó, tiếng ca Đoàn kết
Ta nắm tay nhau xây lại đời ta
Ruộng lúa, đồng khoai, nương sắn, vườn cà
Chuồng lợn, bầy gà, đàn rau, ao cá
Dọn tí phân rơi, nhặt từng ngọn lá
Mỗi hòn than, mẩu sắn, cân ngô
Ta nâng niu gom góp dựng cơ đồ!

***

Ồ thích thật, bài thơ miền Bắc
Rất tự do nên tươi nhạc, tươi vần
Cả không gian như xích lại gần
Thời gian cũng quên tuần quên tháng.
Đời trẻ lại. Tất cả đều cách mạng!
Rũ sạch cô đơn, riêng lẻ, bần cùng
Quê hương ta rộn rã cuộc vui chung
Người hợp tác nên lúa dày thêm đó.
Đường nở ngực. Những hàng dương liễu nhỏ
Đã lên xanh như tóc tuổi mười lăm
Xuân ơi Xuân, em mới đến dăm năm
Mà cuộc sống đã tưng bừng ngày hội
Như hôm nay, giữa công trường đỏ bụi
Những đoàn xe vận tải nối nhau đi
Hồng Quảng, Lào Cai, Thái Nguyên, Việt Trì
Tên đất nước reo vui bao tiếng gọi…

***

Nào đi tới! Bác Hồ ta nói
Phút giao thừa, tiếng hát đêm xuân
Kế hoạch năm năm. Mời những đoàn quân
Mời những bàn chân, tiến lên phía trước.
Tất cả dưới cờ, hát lên và bước!
Đi ta đi! Khai phá rừng hoang
Hỏi núi non cao, đâu sắt đâu vàng ?
Hỏi biển khơi xa, đâu luồng cá chạy ?
Sông Đà, sông Lô, sông Hồng, sông Chảy
Hỏi đâu thác nhảy, cho điện quay chiều ?
Hỡi những người trai, những cô gái yêu
Trên những đèo mây, những tầng núi đá
Hai bàn tay ta hãy làm tất cả!
Xuân đã đến rồi. Hối hả tương lai
Khói những nhà máy mới ban mai…

***

Tôi viết cho ai bài thơ 61 ?
Đêm đã khuya rồi, rét về tê buốt
Hà Nội rì rầm… Còi thổi ngoài ga
Một chuyến tàu chuyển bánh đi xa
Tiếng xình xịch, chạy dọc đường Nam Bộ…
Ôi đâu phải con tàu! Trái tim ta đó
Tiếng đập thình thình, muốn vỡ làm đôi!
Ta biết em rất khỏe, tim ơi
Không khóc đấy. Nhưng sao mà nóng bỏng
Như lửa cháy trong lòng ta gió lộng ?
Mấy hôm nay, như đứa nhớ nhà
Ta vẩn vơ hoài, rạo rực, vào ra
Nghe tiếng mõ và nghe tiếng súng
Miền Nam dậy, hò reo náo động!
Ba con tôi đã ngủ lâu rồi
Còn bao nhiêu chưa được ngủ trong nôi
Miền Bắc thiên đường của các con tôi!
Gà gáy sáng. Thơ ơi, mang cánh lửa
Hãy bay đi! Con chim kêu trước cửa
Thêm một ngày xuân đến. Bình minh
Cành táo đầu hè quả ngọt rung rinh
Như hạnh phúc đơn sơ, ước mơ nho nhỏ
Treo trước mắt của loài người ta đó:
Hòa bình
Ấm no
Cho
Con người
Sung sướng
Tự do!

(24-1-1961)

 

 

CÁNH CHIM KHÔNG MỎI

 
Chiều nay gió lặng, nắng hanh
Mây hồng trắng nõn, trời xanh, Bác về
Sông hồng nắng rực bờ đê
Nắng thơm rơm mới, đồng quê gặt mùa

Bác đi, muôn dặm đường xa
Hôm nay tuyết lạnh, nay vừa nắng lên
Bác về, tóc có bạc thêm?
Năm canh, bốn biển, có đêm nghĩ nhiều?

Hỡi Người, tim những thương yêu
Cánh chim không mỏi sơm chiều vẫn bay
Chim kêu tung cánh chim bay
Ba mươi sáu triệu chim bầy gọi nhau

Chim kêu ríu rít trên đầu
Mùa cam đương ngọt địa cầu của ta
Giá sương đwogn hẹn mùa hoa
Nắng xuân từ Mạc-tư-khoa đã về.

Sông hồng nắng rực bờ đê
Nắng thơm rơm mới, đồng quê gặt mùa
Hoa ơi, con gái của cha
Cha nâng con nhé, làm hoa mừng Người.

Bác về, vui đó, con ơi!
Bác hôn các cháu, bác cười với dân
Ngày vui vui những hai lần:
Bác về, mang cả mùa xuân lại nhà.

(12-1960)

EM ƠI…BA LAN

Em ơi, Ba Lan mùa tuyết tan
Đường bạch dương sương trắng nắng tràn
Anh đi, nghe tiếng người xưa vọng
Một giọng thơ ngâm, một giọng đàn

Có phải Sô-panh tình chứa chan
Nâng đàn ca Cô gái Ba Lan
Có phải A-đam hồn vĩ đại
Bay trên đầu thế kỷ nhân gian…

Em đi cùng anh lên thành xưa
Vác-xa-va ấm nắng ban trưa
Nét vàng lịch sử vừa tươi lại
Trong cuộc hồi sinh, tạnh gió mưa

Hãy nghe em từng viên đá lát
Những con đường, tiếng hát đau thương
Ba Lan, Ba Lan
Thịt da đã bao lần tan nát
Nước mất, tim về vọng cố hương

Hãy nghe em từng viên ngói đỏ
Những mái nhà phố cũ hồi xuân
Máu đã quyện, em ơi, trong đó
Máu Ba Lan và máu Hồng quân!

Ôi máu đọng mười lăm năm trước
Bốn triệu hồn kêu Nước trong đêm
Em ơi em, làm sao quên được
Ốt-sơ-ven-xim, Ốt-sơ-ven-xim!

Nhớ nghe em, những đôi giày nhỏ
Tưởng còn đi chập chững chân son
Những mái tóc vàng tơ đóng bó
Dệt thành chăn rợn bóng oan hồn!

Anh đã đến quê em Cra-cốp
Như quê anh lộng lẫy cung đền
Hồng quân cứu Va-ven xinh đẹp
Như Thạch Sanh đánh ó cứu nàng tiên…

Anh đã đến quê em Ban-tích
Sóng ngời xanh, ngọc bích biển khơi
Đã xóa sạch những ngày Đăng-dích
Màu Ba Lan trong trắng đỏ tươi

Khắp quê em, mùa xuân đến rồi
- Dù đêm qua chút tuyết còn rơi
- Hỡi người chị bên đường quét tuyết
Xuân đến rồi, nắng đỏ trên môi.

Nắng trên cao cần trục xây nhà
Nắng lưng tàu phấp phới đi xa
Nắng đỏ ngực anh, người thủy thủ
Đẹp như lò Nô-va Hu-ta

Khắp quê em, mùa xuân mang tên
Những người con đẹp của trăm miền
Hôm nay gọi nhau về Đại hội
Mở thêm đường, đi lên, đi lên

Mùa xuân đó, quê em ấm áp
Chân người đi, vào cuộc đời chung
Ngựa đang kéo đồng lên hợp tác
Đường ta đi tấp nập vô cùng!

Em ơi, Ba Lan mùa tuyết tan
Đường bạch dương sương trắng nắng tràn
Anh đi, nghe tiếng đàn xuân ấy
Ca ngàn năm: Ba Lan, Ba Lan…

 

HOA TÍM

(Tặng Ng. T.)

Thuỷ chung tình bạn chùm hoa tím
Hôn hít hoa thơm, tưởng Huế gần
Bữa mô mời bạn vô chơi Huế
Cồn Hến buồm giong ngược bến Tuần.

 

 

MẸ TƠM

Tôi lại về quê mẹ nuôi xưa
Một buổi trưa, nắng dài bãi cát
Gió lộng xôn xao, sóng biển đu đưa
Mát rượi lòng ta ngân nga tiếng hát…

Mười chín năm rồi. Hôm nay lại bước
Đoạn đường xưa, cát bỏng lưng đồi.
Ôi có phải sóng bồi thêm bãi trước
Hay biển đau xưa rút nước xa rồi ?

Hòn Nẹt ta ơi! Mảng về chưa đó
Có nhiều không con nục con thu ?
Chào những buồm nâu thuyền câu Diêm Phố!
Nhớ nhau chăng, hỗi Hanh Cát, Hanh Cù ?

Tôi lại về đây, hỡi các anh
Hỡi rừng sa mộc, khóm dừa xanh
Hỡi đồi cát trắng rung rinh nắng
Hỡi những vườn dưa đỏ ngọt lành!

Như đứa con đi, biệt xóm làng
Nửa đời bỗng nhớ bóng quê hương
Nhớ lều rơm ướt sương khuya sớm
Bãi vắng đìu hiu lạc dấu đường…

Con đã về đây, ơi mẹ Tơm
Hỡi người mẹ khổ đã dành cơm
Cho con, cho Đảng ngày xưa ấy
Không sợ tù gông, chấp súng gươm

Nhà ai mới nhỉ, tường vôi trắng
Thơm nức mùi tôm nặng mấy nong
Ngồn ngộn sân phơi khoai dát nắng
Giếng vườn ai vậy, nước khơi trong ?

Ngơ ngác trông quanh, lạ mấy lần
Hỏi thăm cô gái má bồ quân
Mái đầu tóc xõa xanh bên giếng
- Vâng đúng nhà em, bác nghỉ chân

- Ô kìa, cô bé nói hay sao!
Nhà của tôi, ai lại hỏi chào
Như thể khách đường xa gác lại
Bố đi đâu, hĩm, mẹ đâu nào?
Nhiều đấy ư em, mấy tuổi rồi?
- Hai mươi
- Ờ nhỉ, tháng năm trôi
Sóng bồi thêm bãi, thuyền thêm bến
Gió lộng đường khơi, rộng đất trời!
- Ông mất năm nao, ngày độc lập
Buồm cao đỏ sóng bóng cờ sao
Bà “về” năm đói, làng treo lưới
Biển động: Hòn Mê, giặc bắn vào…

Bâng khuâng chuyện cũ: Một chiều thu
Mười chín năm xưa, mấy bạn tù
Vượt ngục, băng rừng, tìm mối Đảng
Duyên may, dây nối, đất Hanh Cù.

Đầu thôn, cồn vắng, túp lều rơm;
Tổ ấm chim về. Có mẹ Tơm
Hai đứa trai ngày đi cúp dạo
Nồi khoai sớm tối lót thay cơm.

Thương người cộng sản, căm Tây – Nhật
Buồng Mẹ – buồng tim – giấu chúng con
Đêm đêm chó sủa… Làng bên động ?
Bóng Mẹ ngồi canh lẫn bóng cồn…

Chợ xa, Mẹ gánh mớ rau xanh
Thêm bó truyền đơn gọi đấu tranh
Bãi cát vàng thau in bóng Mẹ
Chiều về… Hòn Nẹ… Biển reo quanh…

Sóng hãy gầm lên, gió thét lên!
Triều dâng. Chèo mạnh, thuyền ơi thuyền!
Vui chăng, hỡi Mẹ, đời vui đó:
Cờ đỏ ta lay động mọi miền!

Nhưng một đêm mưa, ướt bãi cồn
Lính về, lính trói cả hai con
Máu con đỏ cát đường thôn lạnh
Bóng mẹ ngồi trông, vọng nước non!

Ôi bóng người xưa, đã khuất rồi
Tròn đôi nắm đất trắng chân đồi.
Sống trong cát, chết vùi trong cát
Những trái tim như ngọc sáng ngời!

Đốt nén hương thơm, mát dạ Người
Hãy về vui chút mẹ Tơm ơi!
Nắng tươi xóm ngói, tường vôi mới
Phấp phới buồm dong, nắng biển khơi…


(7-1961)


MÙA THU MỚI

Ngày mỗi ngày, từng chiếc lá tre xanh
Đã mọc lên quanh những làng kháng chiến
Ngày mỗi ngày từng miếng đất cỏ gianh
Đã lật lên dưới lưỡi cày mới luyện

Vui cứ đến ngày mỗi ngày, nhỏ nhỏ
Như từng cây cờ đỏ mọc trên đời.
Vui cứ đến, tự bao giờ chẳng rõ
Như suối ngầm trong đất chảy trăm nơi…

Bỗng hôm nay nghe mùa thu mới gọi
Bao nhiêu vui chất chứa bấy nhiêu ngày
Ùa cả dậy vui tràn đầy chói loi
Những trái tim, những ánh mắt, bàn tay!

Ôi đâu phải, qua đêm dài lạnh cóng
Mặt trời lên là hết bóng mù sương!
Ôi đâu phải, qua đoạn đường lửa bỏng
Cuộc đời ta bỗng chốc hoá thiên đường!

Nhưng sắc đẹp đã ửng hường đôi má
Cộng hoà ta nay tuổi mới mười ba
Sức đang lớn, chưa nở nang tất cả
Đã vui rồi, môi đỏ nụ cười hoa!

Yêu biết mấy, những dòng sông bát ngát
Giữa đôi bờ rào rạc lúa ngô non
Yêu biết mấy, những con đường ca hát
Qua công trường mới dựng mái nhà son!

Yêu biết mấy, những bước đi dáng đứng
Của đời ta chập chững buổi đầu tiên
Tập làm chủ, tập làm người xây dựng
Dám vươn mình cai quản lại thiên nhiên!

Yêu biết mấy, những con người đi tới
Hai cánh tay như hai cánh bay lên
Ngực dám đón những phong ba dữ dội
Chân đạp bùn không sợ các loài sên!

Thơ ta ơi! Hãy cất cao tiếng hót
Ca ngợi trăm lần Tổ quốc chúng ta!
Mùa thu đó, đá bắt đầu trái ngọt
Và bất đầu nở rộ những vườn hoa…


(8-1958)

 

 

 

NGƯỜI CON GÁI VIỆT NAM

(Tặng chị Lý anh dũng)

Em là ai ? Cô gái hay nàng tiên
Em có tuổi hay không có tuổi
Mái tóc em đây, hay là mây là suối
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông
Thịt da em hay là sắt là đồng ?

Cho tôi hôn bàn chân em lạnh ngắt
Cho tôi nâng bàn tay em nắm chặt
Ôi bàn tay như đôi lá còn xanh
Trên mình em đau đớn cả thân cành

Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi, em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh hùng!

Ôi trái tim em trái tim vĩ đại
Còn một giọt máu tươi còn đập mãi
Không phải cho em. Cho lẽ phải trên đời
Cho quê hương em. Cho Tổ quốc, loài người!

Từ cõi chết, em trở về, chói lọi
Như buổi em đi, ngọn cờ đỏ gọi
Em trở về, người con gái quang vinh
Cả nước ôm em, khúc ruột của mình.

Em đã sống, bởi vì em đã thắng
Cả Nước bên em, quanh giường nệm trắng
Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa
Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa…

Cả nước cho em, cho em tất cả
Máu tiếp máu, cho lại hồng đôi má
Cho mái tóc em xanh lại ngày xuân
Cho thịt da em lại nở trắng ngần

Em sẽ đứng trên đôi chân tuổi trẻ
Đôi gót đỏ lại trở về quê mẹ
Em sẽ đi, trên đường ấy thênh thang
Như những ngày xưa, rực rỡ sao vàng!

Ôi đôi mắt của em nhìn, rất đẹp
Hãy sáng mãi niềm tin tươi ánh thép
Như quê em Gò Nổi, Kỳ Lam
Hỡi em, người con gái Việt Nam!


(7-12-1958)

 

 
NHÀ LÊ-NIN

Nhà Lê-nin, ở nước Goóc-ky
Khi tôi đến
Lê-nin như vừa đi
Người rất bận:
Ngày ngày
Vô tận
Nguời người nối bước trước Krem-lin
Mong gặp Lê-nin
Trong một phút giây im lặng

Lê-nin đi vắng
Nhưng trong vườn sên đầy nắng
Chiếc ghế sơn xanh còn ấm hơi Người
Ba mươi bốn năm xưa
Ngồi dưới mặt trời
Viết những dòng
Ánh sáng

*

Bâng khuâng nghe năm tháng
Đẹp như người con gái nước Nga
Hôm nay đưa tôi qua những căn nhà
Kẻ lại từng chương sử đỏ
Cách mạng tháng Mười
Đảng Cộng sản Liên Xô từ đó
Với Lê-nin, làm lại loài người
Với Lê-nin, làm thế kỷ hai mươi
Trong đêm tối, mở chân trời hừng hực
Mẹ ơi, đẻ con ra trong khổ cực
Mẹ chưa hay từ đó có Liên Xô
Có Lê-nin hằng che chở con thơ
Người nhắm mắt khi con vừa bốn tuổi.
Người đã sống đến giây phút cuối:
Chiếc gậy cầm tay còn gác cạnh bàn
Bậc thang nhà còn ấm những lan can
Và tấm lịch đứng lại ngày 21
Vẫn tươi sáng những con người: Sê-khốp

Ôi Lê-nin
Có thể nào tin
Thời đại ta đã mất
Một Con Người đẹp nhất ?
Vĩnh viễn Lê-nin sống giữa loài người
Vầng trán mênh mông đôi mắt yêu đời
Như trái đất vui mùa xuân mới dậy.
Tôi đã đi
Giữa mùa hè chín mẩy
Xi-bê-ri hay Tbi-li-xi
Đâu đâu tôi cũng thấy
Lê-nin
Mỗi công trường xưởng máy
Lê-nin, ấy là lò thép chảy
Thành những óc tim, lửa cháy bừng bừng
Trên thảo nguyên, đồng nội, núi rừng
Lê-nin, ấy là nguồn điện lực
Với Xô Viết, làm thiên đường sáng rực!
Khắp những nẻo đường náo nức tôi đi
Hiển hiện Lê-nin phơi phới diệu kỳ
Nhịp sống lớn trên dáng đi bay nhảy
Những ánh mắt của thiên tài thức dậy…
Rất tự do, nên rất tự hào.
Mỗi con người nhấp nhánh một ngôi sao!

*

Lê-nin đó
Muôn triệu lần nảy nở
Giữa loài ta
Muôn triệu lần rạng rỡ
Như mặt trời chói giữa biển bao la
Lê-nin đó
Ngời ngời chân lý
Như những ngày xưa
Người là đồng chí
Hồn nhiên giản dị
Giữa công nông ngồi chật quanh Người
Rất yêu thương, đôi mắt nheo cười.
Như những ngày xưa
Người là chiến sĩ
Không sợ gian nguy, không giờ phút nghỉ
Ghét mọi quân thù, ghét mọi nước sơn
Suốt đời mang tấm áo dạ sờn
Đôi dày ống gót mòn sỏi đá.

*

Đám tang ai
Đi trong tuyết giá
Mạc-tư-khoa trắng lạnh
Muôn nghìn kim
Đau buốt trái tim

Tôi vẫn thấy Lê-nin
Bình thuờng khoẻ mạnh
Giữa mùa đông nước Nga
Cùng công nhân đi vác gỗ xây nhà.
Và chiều nay trước phút vội đi xa
Người còn nghe
thánh thót
Krup-skai-a
Đọc trong sách
“Tình yêu cuộc sống”.


(2-1958)

 

  

PHẠM HỒNG THÁI

if ((obj=document.getElementById(“id7428796c37c5dde768b6332b2f566bcb”))!=null) obj.OnPopup=function(btn,wnd) { if (typeof PopupWindowOnPopup!=”undefined”) PopupWindowOnPopup(btn,wnd,true,”Chú thích: “); } Sống, chết, được như Anh
Thù giặc, thương Nước mình
Sống, làm quả bom nổ
Chết, như dòng nước xanh.


(1956)

 

 

QUA LIỄU CHÂU

Tàu qua ga Liễu Châu
Bác xưa tù nơi đâu?
Đêm rét, tê xiềng xích
Thương nước, dài tóc nâu.


(1956)

 

 

 

QUÊ MẸ

Huế ơi, quê mẹ của ta ơi!
Nhớ tự ngày xưa , tuổi chín mười
Mây núi hiu hiu, chiều lặng lặng
Mưa nguồn gió biển, nắng xa khơi…

Tiếng hát đâu mà nghe nhớ thương!
Mái nhì man mác nước sông Hương
Hà ơi, tiếng mẹ ru nhè nhẹ
Cay đắng bao nhiêu nổi đoạn trường!

Ôi những đêm xưa, tối mịt mùng
Con nằm bên mẹ, ấm tròn lưng
Ngoài hiên nghe tiếng giày đi rỏn
Mẹ bấm con im: Chúng nó lùng

Con hỏi vì sao chúng nó tìm
Tìm ai, con hỏi, mẹ rằng: Im!
Mẹ ơi, đời mẹ buồn lo mãi
Thắt ruột mòn gan, héo cả tim

*

Mẹ không còn nữa, còn đây Huế
Con lớn lên, con biết lẽ rồi:
Nước mất nhà tan, đời khổ thế
Không làm nô lệ đứng lên thôi!

Con lớn lên, con tìm Cách mạng
Anh Lưu, anh Diểu dạy con đi
Mẹ không còn nữa, con còn Đảng
Dìu dắt con khi chửa biết gì.

Huế không buồn nữa, Huế ta ơi
Mắt ướt trăm năm đã hé cười
Nghìn mảnh tương lai về phấp phới
Truyền đơn cờ đỏ gió tung trời.

Roi điện cùm xai toé máu tươi
Xà lim không thể khóa hồn người
Bừng bừng tiếng hát rung song sắt
Tiếng hát ta bay lộng giữa đời…

Tháng Tám vùng lên Huế của ta
Quảng – Phong ơi, Hương Thủy, Hương Trà
Phú Vang, Phú Lộc đò lên Huế
Đỏ ngập dòng sông rộn tiếng ca.

*
Từ ấy, xa quê mẹ đến rày
Lắng nghe từng buổi, nhớ từng ngày
Giặc về giặc chiếm đau xương máu
Đau cả lòng sông, đau cỏ cây!

Cắn răng gian khổ tám năm trời
Huế của ta không một bước lùi
Huế của ta đây cầm vững súng
Chúng bay không thể có đường vui

Chúng bay không thể có ngày mai
Chết dưới chân bay vạn bẫy gài
Chết xuống đầu bay từng hốc núi
Hải Vân thăm thẳm huyệt đêm ngày!

Làng ta giặc đốt mấy lần qua
Mà đất Phù Lai vẫn tốt cà
Mà quít Hương Cần ta vẫn ngọt
Nhớ anh du kích trấn Dương Hòa

Chí ta như núi Thiên Thai ấy
Đỏ rực chiều hôm dậy cánh đồng
Lòng ta như nước Hương Giang ấy
Xanh biếc lòng sông những bóng thông…

*

Lửa chiến tranh nay đã tắt rồi
Mà lòng ta vẫn cháy không nguôi
Mẹ ơi dưới đất còn chua xót
Những tiếng giày đinh đạp núi đồi!

Ôi Huế ngàn năm, Huế của ta
Đường vào sẽ nối lại đường ra
Như con của mẹ về quê mẹ
Huế lại về đây giữa Cộng hòa.


(6-2-1955)

 


THÙ MUÔN ĐỜI MUÔN KIẾP KHÔNG TAN

Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Hỡi lương tâm tất cả loài người
Hãy nghe tiếng của nghìn người bị giết
Không sống nữa, nhưng không chịu chết
Nghìn hồn oan bay khắp nhân gian
Thù muôn đời, muôn kiếp không tan!

Hãy nghe tiếng của nghìn xác chết
Chết thê thảm, chết một ngày bi thiết
Cả nghìn nguời, trong một trại giam
Của một nhà tù lớn: Miền Nam!
Hãy nghe tiếng của một nghìn cái xác
Không chịu chết, vạch trời kêu tội ác!

Trong một ngày – Mồng một tháng mười hai
- Nào ai ngờ không sống nữa ngày mai!
Chúng tôi chết, chết quay lăn lóc
Đứt ruột đứt gan, nắm cơm thuốc độc
Chết mà chưa giết được lũ đê hèn
Trái tim hồng chết uất máu bầm đen

Ôi chết hết, không thể nào chết được!
Không thể chết, những người dân yêu nước
Những con người không chịu ô danh
Những người con không muốn chiến tranh
Những người cha không muốn nhơ quốc thể
Những người mẹ không muốn con nô lệ!

Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Sống, chúng tôi mong được sống làm người
Dù đã chết, mà còn trời còn đất
Mà Tổ quốc ta hoà bình, thống nhất
Chúng tôi không sợ máu chảy đầu rơi
Thà chết không chịu khuất phục một lời!

Chúng đã giết, nhưng làm sao giết được
Hồn chúng tôi quẩn quanh cùng đất nước
Như bóng dừa ôm những xóm làng yêu
Như bóng cò bay sớm sớm chiều chiều
Như sông lạch vẫn tắm đồng xanh mát
Như sóng biển vẫn dập dìu ca hát!

Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Chúng tôi không thể sống lại rồi
Những xác chết, không thể nào cứu nữa!
Hãy cứu những anh em trong máu lửa
Nhớ lấy: nắm cơm thuốc độc giết người
Quân thù còn vương vãi khắp nơi!

Thuốc độc đó, trong tay bầy chó Mỹ
Những “độc lập”, “quốc gia”, “nhân vị”
Những đô-la và những súng gươm
Miền Nam ơi! Thuốc độc giấu trong cơm
Quăng xuống biển những thằng mang thuốc độc
Những con chó giữ vàng cho Bạch ốc.

Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Chúng tôi không thể thét nữa rồi!
Lửa đã đốt những thây đen thuốc độc
Súng đã bắn những đầu xanh gan góc
Chết vẫn leo trên những mái nhà giam
Kêu cả loài người: Cứu lấy Miền Nam!

Đồng bào ơi, anh chị em ơi!
Chúng tôi không còn sống trên đời
Chúng tôi chẳng còn trên mặt đất
Nhưng miềnn Nam, những trại giam con chật
Nghìn vạn chúng tôi, nghìn vạn con người
Chết rục chết mòn, vắng bặt tăm hơi!

Hỡi tất cả những người đang sống
Hãy thay chúng tôi, truyền đi vang động
Tiếng vọng căm thù, tiếng vọng đau thương
Của miền Nam bất khuất kiên cường:
Hãy chặn lại những bàn tay đẫm máu
Của Mỹ-Diệm! Và bền gan chiến đấu!
Và chúng bay, Mỹ-Diệm giết người
Hãy nghe đây, chúng ta nói một lời
Hãy nghe tiếng của những người đã sống:
Những thuốc độc, xiềng gông, gươm súng
Đã giết ta, sẽ giết lại loài bay
Bão ngày mai là giá nổi hôm nay!
Trời chớp giật, tất đến ngày sét đánh!


(20-1-1959)

 


TIẾNG CHỔI TRE

Những đêm hè,
Khi ve ve
Đã ngủ!
Tôi lắng nghe,
Trên đường
Trần Phú
Tiếng chổi tre,
Xao xác
Hàng me
Tiếng chổi tre,
Đêm hè
Quét rác.

Những đêm đông
Khi cơn giông
Vừa tắt
Tôi đứng trông
Trên đường
Lặng ngắt
Chị lao công
Như sắt
Như đồng
Chị lao công
Đêm đông
Quét rác

Sáng mai ra
Gánh hàng hoa
Xuống chợ
Hoa Ngọc Hà
Trên đường
Rực nở
Hương bay xa
Thơm mát
Đường ta
Nhớ nghe hoa
Người quét
Rác đêm qua.

Tiếng chổi tre
Chị quét
Những đêm hè
Đêm đông
Gió rét
Tiếng chổi tre
Sớm tối
Đi về
Giữ sạch lề
Đẹp lối
Em nghe.


6-1960

 

 

 

TIẾNG RU

Con ong làm mật, yêu hoa
Con cá bơi, yêu nước; con chim ca, yêu đời
Con người muốn sống, con ơi
Phải yêu đồng chí, yêu người anh em.

Một ngôi sao, chẳng sáng đêm
Một thân lúa chín, chẳng nên mùa vàng.
Một người đâu phải nhân gian ?
Sống chăng, một đống lửa tàn mà thôi!

Núi cao bởi có đất bồi
Núi chê đắt thấp núi ngồi ở đâu ?
Muôn dòng sông đổ biển sâu
Biển chê sông nhỏ, biển đâu nước còn ?

Tre già yêu lấy măng non
Chắt chiu như mẹ yêu con tháng ngày
Mai sau con lớn hơn thày
Các con ôm cả hai tay đất tròn

 

 

 

TRƯỚC KREM-LIN

Như giọt máu trong dòng nhiệt huyết
Chảy về tim
Tôi hoà trong dòng người bất tuyệt
Đi lặng im
Trên đá lát Hồng trường…

*

Ôi những ai về đến quê hương
Có bâng khuâng ?
Nghe những gì không rõ
Trong im lặng. Nắng vừa lên ửng đỏ
Thành Krem-lin
Ở đó có Lê-nin
Có cả đời ta trong đó
Gửi Iòng tin
Từ những ngày xưa đói cơm rách áo
Từ bóng tối xà-lim Côn Đảo
Ban Mê, Lao Bảo, Sơn La
Viết lên tường đỏ máu: Mạc Tư Khoa!
Ôi Việt Nam Tổ quốc chúng ta!
Dưới gươm súng
Bao nhiêu đầu đã rụng
Bao nhiêu ngực đã thủng
Cho tự do. Cho mỗi chúng ta.
Cho loài người. Cho ngày mai hát ca!
Mạc Tư Khoa yêu mến!
Cảm ơn Người đã cho ta hãnh diện
Làm những con người có đủ óc tim
Thà mất đầu, không chịu cúi đầu im!

Tôi nhả mũ. Chào Lê-nin vĩ đại
Người thấy đó – bởi vì Người sống mãi
Chúng tôi đây, những đồng chí Việt Nam
Đến bên Người, như đến với lương tâm
Trong ánh sáng hồng tươi nét mặt
Như mặt trời không bao giờ tắt
Trên đất nước Liên Xô
Lê-nin nằm nhắm mắt.
Hơn mọi nhà thơ
Có lẽ Người đang mải giấc mơ
Để thấy trước những bước đường lịch sử…

Người không nói. Nhưng trán Người tư lự
Lắng nghe nghìn câu hỏi từ xa
Từ những phương trời còn những phong ba
Những bà mẹ, những cụ già khắc khoải:
Làm sao hết chiến tranh
Đừng bao giờ trở lại!
Làm sao cho nhân loại một nhà.
Và làm sao cho tất cả màu da
Hoà hợp lại như một vầng ráng đẹp!
- Hãy rèn luyện những tâm hồn gang thép
Và đứng lên
Tin ở sức mình.
Không sợ gian nan
Không sợ thần linh
Trời không có thiên thần
Đất không có thánh nhân
Chỉ có nhân dân – thần thánh
Và chỉ Đảng làm nên sức mạnh
Cho ta đôi cánh
Bay tới chân trời.

*

Ôi Lê-nin
Đứng bên Người
Và đứng trước Krem-lin
Mỗi con người lớn lên nghìn thước.


(1-1958)


XƯA…NAY

Xưa là rừng núi, là đêm
Giờ thêm sông biển, lại thêm ban ngày
Ta đi trên trái đất này
Dang tay bè bạn, vui vầy bốn phương

Trên bãi Thái Bình dương sóng gió
Phơi phới bay cờ đỏ sao vàng
Chúng ta đứng thẳng hiên ngang
Sáng ngời một ngọn hải đăng hòa bình.

Cảm ơn Người, Hồ Chí Minh vĩ đại
Bốn nghìn năm, ta lại là ta.
Việt Nam dân chủ cộng hòa
Hôm nay mười tuổi cầm hoa tặng Người.


(Mừng ngày lịch sử Hồ Chủ tịch và Chính phủ về Thủ đô)

 

 

                                                                                                     

Theo dõi

Get every new post delivered to your Inbox.